دوره 1، شماره 1 - ( پاییز و زمستان 1404 )
جلد 1 شماره 1 صفحات 128-118 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mirdeilami S S, Joolaie R, Soltani A, Rezaee A. (2026). Measuring the Technical, Allocative, and Economic Efficiency of Irrigated Wheat-Producing Provinces by a Non-Parametric Method. Economy and Food Security. 1(1), 118-128. doi:10.61882/efs.2025.68
URL: http://efs.sanru.ac.ir/article-1-68-fa.html
URL: http://efs.sanru.ac.ir/article-1-68-fa.html
میردیلمی شهربانو سادات، جولایی رامتین، سلطانی افشین، رضایی اعظم.(1404). اندازه گیری کارآیی های فنی، تخصیصی و اقتصادی استان های تولید کننده گندم آبی به روش ناپارامتری اقتصاد و امنیت غذایی 1 (1) :128-118 10.61882/efs.2025.68
1- گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران
2- گروه زراعت، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران
2- گروه زراعت، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران
چکیده: (1228 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: کارایی عامل بسیار مهمی در رشد بهرهوری عوامل تولید کشورها به خصوص برای کشورهای در حال توسعه به شمار میرود. این کشورها از یک طرف با کمبود منابع و فرصت های محدود جهت توسعه و پذیرش تکنولوژی بهتر مواجه هستند و از طرف دیگر از تکنولوژی های موجود هم به طور کارا استفاده نمیکنند. با توجه به شناخت امکانات و محدودیت های موجود در بخش کشاورزی اقتصاد ایران، شاید بتوان گفت که مناسبترین راه حل و راهکار برای افزایش تولید و درآمد کشاورزان، به کارگیری درست و مطلوب عوامل تولید موجود، بهبود کارایی فنی، یا به دست آوردن حداکثر تولید از مجموعه ثابتی از عوامل تولید است. بنابراین، کارآمدترین و موثرترین روش دستیابی به رشد و شکوفایی اقتصادی در بخش کشاورزی، افزایش کارایی واحدهای کشاورزی است که پیش نیاز آن بررسی کارآیی این واحدها است. این مطالعه با هدف اندازه گیری کارایی های فنی، تخصیصی و اقتصادی تولیدکنندگان گندم آبی در استان های منتخب کشور انجام شد.
مواد و روشها: برای ارزیابی عملکرد و اندازه گیری کارایی واحدهای تصمیم گیری روش های مختلفی وجود دارند که به دو گروه روش پارامتری مانند روش تحلیل تصادفی مرزی (SFA) و غیرپارامتری مانند روش تحلیل پوششی دادهها (DEA) تقسیم می شوند. در این مطالعه، کارایی های اقتصادی، تخصیصی و فنی استان های تولیدکننده گندم آبی با استفاده از روش تحلیل پوششی داده مورد محاسبه قرار گرفت. اطلاعات مورد نیاز این پژوهش در زمینهی میزان مصرف و قیمت نهادههای کود شیمیایی، سم، بذر، نیرویکار، ماشینآلات و سطح زیر کشت و مقدار تولید گندم آبی، به صورت کتابخانه ای و از بانک هزینه تولید و بانک اطلاعات زراعت وزارت جهاد کشاورزی در سال 2019 به دست آمد. برای اندازه گیری کارایی از روش تحلیل پوششی داده ها با رویکرد نهاده گرا استفاده شد. روش تحلیل پوششی دادهها (DEA) یک روش برنامهریزی خطی است که برای اندازهگیری کارایی نسبی واحدهای تصمیمگیرنده (DMU) با وجود چندین ورودی و خروجی به کار میرود. این روش به طور گسترده برای ارزیابی کارایی در بخشهای مختلف اقتصادی از جمله کشاورزی استفاده میشود. در این مطالعه، هر استان به عنوان یک واحد تصمیمگیرنده در نظر گرفته شد. ورودیهای مدل شامل سطح زیر کشت (هکتار)، مقدار کود شیمیایی (کیلوگرم)، مقدار سم (لیتر)، مقدار بذر (کیلوگرم)، ساعات استفاده از ماشینآلات (ساعت)، تعداد نیروی کار (نفر-روز) و خروجی مدل مقدار تولید گندم آبی (کیلوگرم) هستند. مدل DEA با فرض بازده ثابت نسبت به مقیاس (CRS) و بازده متغیر نسبت به مقیاس (VRS) اجرا شد. مدل CRS فرض میکند که افزایش در ورودیها منجر به افزایش متناسب در خروجیها میشود، در حالی که مدل VRS این فرض را ندارد و اجازه میدهد که بازده نسبت به مقیاس متغیر باشد.
یافته ها: از بین ۳۰ استان کشور، کمترین کارایی فنی با 72/5 درصد به استان خراسان رضوی و بیشترین میزان کارایی فنی با 100 درصد به استانهای خوزستان، گلستان، کرمانشاه، آذربایجان شرقی، همدان، ایلام، تهران، کردستان، مازندران، کهگیلویه و بویراحمد، خراسان جنوبی، هرمزگان، بوشهر، البرز، یزد و قم تعلق داشتند. همچنین، میانگین کارایی فنی استانهای تولیدکننده گندم آبی در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس برابر 94/3 درصد بود. علاوه بر این، از بین ۳۰ استان کشور، کمترین کارایی تخصیصی با 54/5 درصد به استان سیستان و بلوچستان و بیشترین میزان کارایی تخصیصی با 100 درصد به استانهای خوزستان، گلستان، تهران و قم تعلق داشتند. میانگین کارایی تخصیصی استانهای تولیدکننده گندم آبی در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس برابر با 81/8 درصد بود. کمترین کارایی اقتصادی با 47/7 درصد به استان سیستان و بلوچستان و بیشترین میزان کارایی اقتصادی با 100 درصد به استانهای خوزستان، گلستان، تهران و قم تعلق داشتند. میانگین کارایی اقتصادی استانهای تولیدکننده گندم آبی در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس برابر با 77/3 درصد بود. ملاحظه میشود که در مصرف نهادهی ماشینآلات و نیرویکار به ترتیب بالاترین میزان ناکارایی با 22/23 و 14 درصد وجود دارد و کمترین ناکارآیی به ترتیب مربوط به زمین، بذر، کود شیمیایی و سم به ترتیب با مقادیر 0/59، 1/59، 2/63، 2/88 درصد است.
نتیجه گیری: از بین 30 استان تولیدکننده گندم آبی، استانهای خوزستان، گلستان، تهران و قم بهطور همزمان دارای بیشترین میزان کارایی فنی، تخصیصی و اقتصادی به میزان 100 درصد و کمترین کارایی فنی مربوط به استان خراسان رضوی به میزان 72/5 درصد و کمترین کارایی تخصیصی و اقتصادی مربوط به استان سیستان و بلوچستان به میزان 54/5 و 47/7 درصد هستند. با توجه به اختلاف میان بهترین و بدترین تولیدکننده ها، توصیه میشود که زمینهای برای ارتباط استانهای موفق برای انتقال تجربیات و روشهای مورد استفادهی آنها به سایرین فراهم شود. بررسیها حاکی از آن هستند که به منظور تولید گندم آبی در شرایط VRS، کمترین مقادیر میانگین مصرف مطلوب نهادههای زمین، ماشینآلات، بذر، کود، سم و نیرویکار بهترتیب با 6637 هکتار به استان قم، با 03/0 ساعت به استان تهران، با 194/31 کیلوگرم به استان گلستان، با 327/99 کیلوگرم به استان گلستان، با 1/47 لیتر به استان خوزستان و با 5/22 نفر ساعت به استان گلستان تعلق دارند. با توجه به نتایج به دست آمده، پیشنهاد میشود که مراکز ترویج و خدمات کشاورزی به برگزاری کلاس های آموزشی و ترویجی جهت آموزش در مصرف بهینهی نهادهها به ویژه کود شیمیایی و سموم دفع آفات اقدام نمایند. برنامههای یکپارچه سازی اراضی برای هر منطقه به صورت جدی پیگیری شود تا ضمن صرفه جویی در مصرف نهادههایی مانند نیروی کار و ماشین آلات و نیز کاهش هزینهها، بتوان از تکنولوژی نوین در سطح اراضی وسیع استفاده نمود. پیشنهاد می شود که از تحقیقات کاربردی در زمینهی بهبود مدیریت مصرف نهادهها در تولید گندم آبی با توجه به شرایط اقلیمی و اجتماعی-اقتصادی هر منطقه حمایت شود. این امر میتواند از طریق تخصیص بودجههای پژوهشی و ایجاد انگیزه برای محققان صورت گیرد.
مقدمه و هدف: کارایی عامل بسیار مهمی در رشد بهرهوری عوامل تولید کشورها به خصوص برای کشورهای در حال توسعه به شمار میرود. این کشورها از یک طرف با کمبود منابع و فرصت های محدود جهت توسعه و پذیرش تکنولوژی بهتر مواجه هستند و از طرف دیگر از تکنولوژی های موجود هم به طور کارا استفاده نمیکنند. با توجه به شناخت امکانات و محدودیت های موجود در بخش کشاورزی اقتصاد ایران، شاید بتوان گفت که مناسبترین راه حل و راهکار برای افزایش تولید و درآمد کشاورزان، به کارگیری درست و مطلوب عوامل تولید موجود، بهبود کارایی فنی، یا به دست آوردن حداکثر تولید از مجموعه ثابتی از عوامل تولید است. بنابراین، کارآمدترین و موثرترین روش دستیابی به رشد و شکوفایی اقتصادی در بخش کشاورزی، افزایش کارایی واحدهای کشاورزی است که پیش نیاز آن بررسی کارآیی این واحدها است. این مطالعه با هدف اندازه گیری کارایی های فنی، تخصیصی و اقتصادی تولیدکنندگان گندم آبی در استان های منتخب کشور انجام شد.
مواد و روشها: برای ارزیابی عملکرد و اندازه گیری کارایی واحدهای تصمیم گیری روش های مختلفی وجود دارند که به دو گروه روش پارامتری مانند روش تحلیل تصادفی مرزی (SFA) و غیرپارامتری مانند روش تحلیل پوششی دادهها (DEA) تقسیم می شوند. در این مطالعه، کارایی های اقتصادی، تخصیصی و فنی استان های تولیدکننده گندم آبی با استفاده از روش تحلیل پوششی داده مورد محاسبه قرار گرفت. اطلاعات مورد نیاز این پژوهش در زمینهی میزان مصرف و قیمت نهادههای کود شیمیایی، سم، بذر، نیرویکار، ماشینآلات و سطح زیر کشت و مقدار تولید گندم آبی، به صورت کتابخانه ای و از بانک هزینه تولید و بانک اطلاعات زراعت وزارت جهاد کشاورزی در سال 2019 به دست آمد. برای اندازه گیری کارایی از روش تحلیل پوششی داده ها با رویکرد نهاده گرا استفاده شد. روش تحلیل پوششی دادهها (DEA) یک روش برنامهریزی خطی است که برای اندازهگیری کارایی نسبی واحدهای تصمیمگیرنده (DMU) با وجود چندین ورودی و خروجی به کار میرود. این روش به طور گسترده برای ارزیابی کارایی در بخشهای مختلف اقتصادی از جمله کشاورزی استفاده میشود. در این مطالعه، هر استان به عنوان یک واحد تصمیمگیرنده در نظر گرفته شد. ورودیهای مدل شامل سطح زیر کشت (هکتار)، مقدار کود شیمیایی (کیلوگرم)، مقدار سم (لیتر)، مقدار بذر (کیلوگرم)، ساعات استفاده از ماشینآلات (ساعت)، تعداد نیروی کار (نفر-روز) و خروجی مدل مقدار تولید گندم آبی (کیلوگرم) هستند. مدل DEA با فرض بازده ثابت نسبت به مقیاس (CRS) و بازده متغیر نسبت به مقیاس (VRS) اجرا شد. مدل CRS فرض میکند که افزایش در ورودیها منجر به افزایش متناسب در خروجیها میشود، در حالی که مدل VRS این فرض را ندارد و اجازه میدهد که بازده نسبت به مقیاس متغیر باشد.
یافته ها: از بین ۳۰ استان کشور، کمترین کارایی فنی با 72/5 درصد به استان خراسان رضوی و بیشترین میزان کارایی فنی با 100 درصد به استانهای خوزستان، گلستان، کرمانشاه، آذربایجان شرقی، همدان، ایلام، تهران، کردستان، مازندران، کهگیلویه و بویراحمد، خراسان جنوبی، هرمزگان، بوشهر، البرز، یزد و قم تعلق داشتند. همچنین، میانگین کارایی فنی استانهای تولیدکننده گندم آبی در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس برابر 94/3 درصد بود. علاوه بر این، از بین ۳۰ استان کشور، کمترین کارایی تخصیصی با 54/5 درصد به استان سیستان و بلوچستان و بیشترین میزان کارایی تخصیصی با 100 درصد به استانهای خوزستان، گلستان، تهران و قم تعلق داشتند. میانگین کارایی تخصیصی استانهای تولیدکننده گندم آبی در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس برابر با 81/8 درصد بود. کمترین کارایی اقتصادی با 47/7 درصد به استان سیستان و بلوچستان و بیشترین میزان کارایی اقتصادی با 100 درصد به استانهای خوزستان، گلستان، تهران و قم تعلق داشتند. میانگین کارایی اقتصادی استانهای تولیدکننده گندم آبی در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس برابر با 77/3 درصد بود. ملاحظه میشود که در مصرف نهادهی ماشینآلات و نیرویکار به ترتیب بالاترین میزان ناکارایی با 22/23 و 14 درصد وجود دارد و کمترین ناکارآیی به ترتیب مربوط به زمین، بذر، کود شیمیایی و سم به ترتیب با مقادیر 0/59، 1/59، 2/63، 2/88 درصد است.
نتیجه گیری: از بین 30 استان تولیدکننده گندم آبی، استانهای خوزستان، گلستان، تهران و قم بهطور همزمان دارای بیشترین میزان کارایی فنی، تخصیصی و اقتصادی به میزان 100 درصد و کمترین کارایی فنی مربوط به استان خراسان رضوی به میزان 72/5 درصد و کمترین کارایی تخصیصی و اقتصادی مربوط به استان سیستان و بلوچستان به میزان 54/5 و 47/7 درصد هستند. با توجه به اختلاف میان بهترین و بدترین تولیدکننده ها، توصیه میشود که زمینهای برای ارتباط استانهای موفق برای انتقال تجربیات و روشهای مورد استفادهی آنها به سایرین فراهم شود. بررسیها حاکی از آن هستند که به منظور تولید گندم آبی در شرایط VRS، کمترین مقادیر میانگین مصرف مطلوب نهادههای زمین، ماشینآلات، بذر، کود، سم و نیرویکار بهترتیب با 6637 هکتار به استان قم، با 03/0 ساعت به استان تهران، با 194/31 کیلوگرم به استان گلستان، با 327/99 کیلوگرم به استان گلستان، با 1/47 لیتر به استان خوزستان و با 5/22 نفر ساعت به استان گلستان تعلق دارند. با توجه به نتایج به دست آمده، پیشنهاد میشود که مراکز ترویج و خدمات کشاورزی به برگزاری کلاس های آموزشی و ترویجی جهت آموزش در مصرف بهینهی نهادهها به ویژه کود شیمیایی و سموم دفع آفات اقدام نمایند. برنامههای یکپارچه سازی اراضی برای هر منطقه به صورت جدی پیگیری شود تا ضمن صرفه جویی در مصرف نهادههایی مانند نیروی کار و ماشین آلات و نیز کاهش هزینهها، بتوان از تکنولوژی نوین در سطح اراضی وسیع استفاده نمود. پیشنهاد می شود که از تحقیقات کاربردی در زمینهی بهبود مدیریت مصرف نهادهها در تولید گندم آبی با توجه به شرایط اقلیمی و اجتماعی-اقتصادی هر منطقه حمایت شود. این امر میتواند از طریق تخصیص بودجههای پژوهشی و ایجاد انگیزه برای محققان صورت گیرد.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
مدیریت ریسک بازار و تولید محصولات کشاورزی و منابع طبیعی
دریافت: 1404/5/4 | پذیرش: 1404/9/14
دریافت: 1404/5/4 | پذیرش: 1404/9/14
فهرست منابع
1. Abdpour, A., Asadabadi, E., & Shabanali Femi, H. (2017). Analysis Factors Affecting Date Production Efficiency in Bam County: With DEA Approach. Iranian Journal of Agricultural Economics and Development Research, 48(3), 507-518. [DOI:10.22059/ijaedr.2017.63969 .[In Persian]]
2. Afzali, Z., & Zare Mehrjardi, M. R. (2024). The Application of the Super Efficiency Envelope Analysis (SGDEA) Technique in the Determination of Pistachio Farmers Efficiency in Anar City. Agricultural Market and Economics, 1(1), 43-50. [In Persian] [DOI:10.61186/ame.1.1.43]
3. Aljohani, E. S., & Chidmi, B. (2024). Analyzing Technical Efficiency in Cereal Production across Selected European :union: Countries. Sustainability, 16(2), 546. [DOI:10.3390/su16020546]
4. Andrew, R., Makindara, J., & Mgale, Y. (2022). Technical, allocative and economic efficiencies of keeping newly introduced chicken strains among smallholder farmers in selected areas of Tanzania: an application of stochastic data envelopment analysis approach. African Journal of Agricultural Economics and Rural Development, 10(1), 001-009.
5. Ashrafi, V., & Zebardast, E. (2012). Investigating the technical, allocative and economic efficiency of Iran's wheat, The first specialized conference on agricultural development in the northwestern provinces https://civilica.com/doc/139761., Meshkin Shahr. [In Persian]
6. Borimnejad, V., & Mohtashami, T. (2009). Technical Efficiency of Wheat Production in Iran: A Case Study. Agricultural Economics Research, 1(1), 75-94. [In Persian].
7. Charnes, A., Cooper, W. W., & Rhodes, E. (1978). Measuring the efficiency of decision making units. European Journal of Operational Research, 2(6), 429-444. [DOI:10.1016/0377-2217(78)90138-8]
8. Emami Meybodi, A. (2005). The principles of efficiency and productivity measurement (scientific-practical). Construction Studies and Research Institute. 2, 125-15 .[In Persian]
9. Garshasbi, A., Yavari, K., Najarzade, R., & Homayounifar, M. (2012). Evaluating the Effects of Economic Inefficiency on Output Supply and Input Demand: The Case of Irrigated Wheat in Iran Farming Sector [Applicable]. Journal of Economic Modeling Research, 3(10), 57-76. http://jemr.khu.ac.ir/article-1-417-en.html
10. Kavand, H., Kalbali, E., & Sabuhi, M. (2014). Application of data envelopment analysis to evaluate the efficiency of saffron growers (Case study: Qaen county). Saffron Agronomy and Technology, 2(1), 17-30. [In Persian]
11. Mehregan, M. (2004). Quantitative models in evaluating the performance of organizations. Tehran: Tehran University Press.[In Persian]
12. Mohammadi, H., & Sadrolashrafi, S. (2005). A study of economic efficiency of production cooperatives in Qomrood plain, using stochastic frontier and data envelopment analysis, Agricultural Sciences, 11(4), 19-33. [In Persian]
13. Osmani, F., Dehghani, A., Ghiasi, M., & Gorjipour, M. J. (2024). Evaluation of the environmental efficiency of the agricultural sector in comparison with other economic sectors of Iran by DEA method and Malmquist index. Agricultural Market and Economics, 1(1), 1-9. [DOI:10.61186/ame.1.1.1]
14. Rahimi Soreh, S., & Sadeghi, H. (2004). Factors affecting efficiency and economies of scale in Parametric and non-parametric approaches (Case Study: range management plans in Iran). Journal of Eeconomics Research, 67(1), 259-291. [In Persian]
15. Tajik, A., Rostami, Kh., & Sabohi Saboni, M. (2013). Estimation of the technical efficiency of date producers in Rudkhan region of Hormozgan province in 2013. National Conference and Scientific Festival of Iranian Dates, Kerman, Shahid Bahaner University of Kerman. [In Persian]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
