دوره 1، شماره 1 - ( پاییز و زمستان 1404 )
جلد 1 شماره 1 صفحات 22-12 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mousavian S N, Hosseini S. (2026). Identification and Prioritization of Factors Affecting Citrus Exports using MCDM Methods (Case study: Mazandaran Province). Economy and Food Security. 1(1), 12-22. doi:10.61882/efs.2025.50
URL: http://efs.sanru.ac.ir/article-1-50-fa.html
URL: http://efs.sanru.ac.ir/article-1-50-fa.html
موسویان سیده نرگس، حسینی ساره.(1404). شناسایی و اولویتبندی عوامل موثر بر صادرات مرکبات با استفاده از روشهای تصمیم گیری چندمعیاره (مطالعه موردی: استان مازندران) اقتصاد و امنیت غذایی 1 (1) :22-12 10.61882/efs.2025.50
1- دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران
2- گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه سرا، گیلان، ایران
2- گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه سرا، گیلان، ایران
چکیده: (1333 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: در شرایط امروزی، گستره تجارت جهانی به حدی است که سهم برخی از کشورها در تجارت جهانی نسبت به سهم آنها در تولید جهانی رشد قابل توجهی یافته است. از آنجا که حجم تجارت جهانی هر ساله افزایش مییابد، لازم است تا در هر کشور همگام با رشد تجارت جهانی، تلاشهای مضاعف و مستمر صورت پذیرد. لذا در دهههای اخیر، رشد فزاینده تجارت جهانی محصولات کشاورزی، اهمیت تحلیل و تقویت صادرات محصولات باغی را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، صادرات محصولات کشاورزی به ویژه صادرات مرکبات نقش مهم و جایگاه ویژهای در اقتصاد کشور دارد. بیش از 45 درصد سطح زیر کشت باغهای مرکبات کشور در استان مازندران است که این استان رتبه دوم عملکرد در واحد سطح مرکبات کشور را به خود اختصاص داده است. سهم استان مازندران از تولید جهانی مرکبات نیز حدود 1/65 درصد است. با وجود ظرفیتهای گسترده تولید مرکبات در استان مازندران، عملکرد صادراتی این محصول تحتتأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی، فنی، ساختاری و نهادی قرار دارد که شناخت دقیق و علمی آنها برای سیاستگذاری و برنامهریزی ضروری است. از اینرو، شناسایی و اولویتبندی عوامل مؤثر بر صادرات مرکبات میتواند ضمن افزایش رقابتپذیری در بازارهای بینالمللی، به ارتقای کارایی زنجیره ارزش این محصول و بهبود وضعیت اقتصادی تولیدکنندگان و صادرکنندگان کمک کند.
مواد و روشها: در این پژوهش، شناسایی عوامل مؤثر و حائز اهمیت در صادرات مرکبات از پنج دیدگاه بازاریابی، حمل و نقل، مقررات اداری و گمرکی، انبارداری و بستهبندی با استفاده از نظرات خِبرگان و متخصصان مرتبط با حوزه صادرات مرکبات در استان مازندران صورت پذیرفت. جهت محاسبه وزن عوامل از تکنیک اِنتروپی و برای اولویتبندی آنها از روش تاپسیس استفاده گردید. این پژوهش با استفاده از تکمیل 30 پرسشنامه، 34 عامل (شاخص) موثر بر صادرات مرکبات را از جنبههای بازاریابی، حمل و نقل، مقررات اداری و گمرکی، انبارداری و بستهبندی شناسایی نموده است که شامل 11 عامل از جنبه بازاریابی (وجود واسطه در بازاررسانی مرکبات، عدم آشنایی با اصول بازاریابی مرکبات، هزینه بالای حمل و نگهداری مرکبات، کیفیت مرکبات ارسالی برای صادرات، نداشتن برند معتبر بینالمللی، عدم استمرار در صادرات، راهاندازی دفاتر بازرگانی در کشورهای هدف، برگزاری نمایشگاههای داخلی و خارجی برای معرفی مرکبات، عدم شناسایی خواستههای مصرفکنندگان بازار هدف، زمان طولانی برای ترخیص کالا)؛ چهار عامل از جنبه حمل و نقل (زیر ساختهای حمل و نقل، کیفیت وسایل حمل و نقل، طولانی بودن زمان حمل و نقل از تولید تا صادرات مرکبات، هزینه حمل و نقل مرکبات)؛ هشت عامل از جنبه مقررات اداری و گمرکی (تسهیلات اعتباری و صادراتی، کمبودن و ناپایدار بودن سیاستهای حمایتی، بالابودن تعرفه گمرکی، روابط سیاسی و بازرگانی با کشور مقصد، قوانین پیچیده و متغیر صادرات مرکبات، تعدد مراکز تصمیمگیری در امر صادرات مرکبات، عدم آشنایی کافی با قوانین تجارت بینالمللی، ناپایداری سیاستهای صادراتی کشور)، شش عامل از جنبه انبارداری (کمبود ظرفیت انبارها، استانداردهای کیفی و بهداشتی انبارهای مرکبات، ایجاد امکانات ذخیرهسازی و نگهداری مناسب مرکبات، سردخانه و محیطهای نامناسب جهت نگهداری مرکبات، ایجاد و توسعه و تجهیز پایانه صادراتی، مکان نامناسب انبارها) و پنج عامل از جنبه بستهبندی (سامانه بستهبندی مکانیزه و سورتینگ، برچسبگذاری مرکبات، اندازه بستهبندی، جذابیت بستهبندی، و استحکام بستهبندی) جهت ارزیابی عوامل موثر بر صادرات مرکبات بودند.
یافتهها: نتایج وزندهی عوامل با استفاده از تکنیک آنتروپی نشان دادند که معیارهای بازاریابی مرکبات با وزن (0/3234)، مقررات اداری و گمرکی با وزن (0/2355)، انبارداری با وزن (0/1761)، بستهبندی با وزن (0/1470) و حمل و نقل با وزن (0/1180) و همچنین از جنبه بازاریابی مرکبات عامل برگزاری نمایشگاه های داخلی و خارجی برای معرفی مرکبات با وزن (0/68275)، از جنبه مقررات اداری و گمرکی عامل تعدد مراکز تصمیم گیری در امر صادرات مرکبات با وزن (0/67841)، از جنبه انبارداری عامل مکان نامناسب انبارها با وزن (0/66667)، از جنبه بستهبندی عامل استحکام بستهبندی با وزن (0/60369) و از جنبه حمل و نقل عامل کیفیت وسایل حمل و نقل با وزن (0/59622) بهترتیب بیشترین وزن را در بین سایر عوامل بهخود اختصاص دادند. نتایج اولویتبندی عوامل با تکنیک تاپسیس نیز نشان دادند که بازاریابی مرکبات، مقررات اداری و گمرکی، انبارداری، بستهبندی و حمل و نقل به ترتیب دارای اهمیت و اولویت بالایی در صادرات مرکبات بودند. به علاوه، عواملی از قبیل برگزاری نمایشگاههای داخلی و خارجی برای معرفی مرکبات، تعدد مراکز تصمیمگیری در امر صادرات مرکبات، مکان نامناسب انبارها، ایجاد و توسعه و تجهیز پایانه صادراتی و روابط سیاسی و بازرگانی با کشور مقصد به ترتیب با کسب اولویت اول تا پنجم جز مهمترین عوامل تاثیرگذار بر صادرات مرکبات هستند.
نتیجهگیری: یافتهها نشان میدهند که ارتقای دانش بازاریابی، تسهیل مقررات، بهبود زیرساختهای نگهداری و حملونقل و استانداردسازی فرآیند بستهبندی میتواند بهطور مستقیم رقابتپذیری صادرات مرکبات را افزایش دهد. همچنین، اقداماتی نظیر برگزاری نمایشگاههای تخصصی، ساماندهی ساختارهای تصمیمگیری، بهبود مکانیابی و تجهیز انبارها و پایانههای صادراتی، و تقویت روابط سیاسی و تجاری با کشورهای مقصد نقش مکمل و تعیینکنندهای در توسعه صادرات مرکبات دارند. مجموع این یافتهها ضرورت تدوین و اجرای سیاستهایی هماهنگ، بلندمدت و مبتنی بر رویکرد صادراتمحور را برجسته میسازد؛ سیاستهایی که بتوانند زمینه رشد پایدار صادرات مرکبات و افزایش سهم آن در بازارهای جهانی را فراهم آورند.
مقدمه و هدف: در شرایط امروزی، گستره تجارت جهانی به حدی است که سهم برخی از کشورها در تجارت جهانی نسبت به سهم آنها در تولید جهانی رشد قابل توجهی یافته است. از آنجا که حجم تجارت جهانی هر ساله افزایش مییابد، لازم است تا در هر کشور همگام با رشد تجارت جهانی، تلاشهای مضاعف و مستمر صورت پذیرد. لذا در دهههای اخیر، رشد فزاینده تجارت جهانی محصولات کشاورزی، اهمیت تحلیل و تقویت صادرات محصولات باغی را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، صادرات محصولات کشاورزی به ویژه صادرات مرکبات نقش مهم و جایگاه ویژهای در اقتصاد کشور دارد. بیش از 45 درصد سطح زیر کشت باغهای مرکبات کشور در استان مازندران است که این استان رتبه دوم عملکرد در واحد سطح مرکبات کشور را به خود اختصاص داده است. سهم استان مازندران از تولید جهانی مرکبات نیز حدود 1/65 درصد است. با وجود ظرفیتهای گسترده تولید مرکبات در استان مازندران، عملکرد صادراتی این محصول تحتتأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی، فنی، ساختاری و نهادی قرار دارد که شناخت دقیق و علمی آنها برای سیاستگذاری و برنامهریزی ضروری است. از اینرو، شناسایی و اولویتبندی عوامل مؤثر بر صادرات مرکبات میتواند ضمن افزایش رقابتپذیری در بازارهای بینالمللی، به ارتقای کارایی زنجیره ارزش این محصول و بهبود وضعیت اقتصادی تولیدکنندگان و صادرکنندگان کمک کند.
مواد و روشها: در این پژوهش، شناسایی عوامل مؤثر و حائز اهمیت در صادرات مرکبات از پنج دیدگاه بازاریابی، حمل و نقل، مقررات اداری و گمرکی، انبارداری و بستهبندی با استفاده از نظرات خِبرگان و متخصصان مرتبط با حوزه صادرات مرکبات در استان مازندران صورت پذیرفت. جهت محاسبه وزن عوامل از تکنیک اِنتروپی و برای اولویتبندی آنها از روش تاپسیس استفاده گردید. این پژوهش با استفاده از تکمیل 30 پرسشنامه، 34 عامل (شاخص) موثر بر صادرات مرکبات را از جنبههای بازاریابی، حمل و نقل، مقررات اداری و گمرکی، انبارداری و بستهبندی شناسایی نموده است که شامل 11 عامل از جنبه بازاریابی (وجود واسطه در بازاررسانی مرکبات، عدم آشنایی با اصول بازاریابی مرکبات، هزینه بالای حمل و نگهداری مرکبات، کیفیت مرکبات ارسالی برای صادرات، نداشتن برند معتبر بینالمللی، عدم استمرار در صادرات، راهاندازی دفاتر بازرگانی در کشورهای هدف، برگزاری نمایشگاههای داخلی و خارجی برای معرفی مرکبات، عدم شناسایی خواستههای مصرفکنندگان بازار هدف، زمان طولانی برای ترخیص کالا)؛ چهار عامل از جنبه حمل و نقل (زیر ساختهای حمل و نقل، کیفیت وسایل حمل و نقل، طولانی بودن زمان حمل و نقل از تولید تا صادرات مرکبات، هزینه حمل و نقل مرکبات)؛ هشت عامل از جنبه مقررات اداری و گمرکی (تسهیلات اعتباری و صادراتی، کمبودن و ناپایدار بودن سیاستهای حمایتی، بالابودن تعرفه گمرکی، روابط سیاسی و بازرگانی با کشور مقصد، قوانین پیچیده و متغیر صادرات مرکبات، تعدد مراکز تصمیمگیری در امر صادرات مرکبات، عدم آشنایی کافی با قوانین تجارت بینالمللی، ناپایداری سیاستهای صادراتی کشور)، شش عامل از جنبه انبارداری (کمبود ظرفیت انبارها، استانداردهای کیفی و بهداشتی انبارهای مرکبات، ایجاد امکانات ذخیرهسازی و نگهداری مناسب مرکبات، سردخانه و محیطهای نامناسب جهت نگهداری مرکبات، ایجاد و توسعه و تجهیز پایانه صادراتی، مکان نامناسب انبارها) و پنج عامل از جنبه بستهبندی (سامانه بستهبندی مکانیزه و سورتینگ، برچسبگذاری مرکبات، اندازه بستهبندی، جذابیت بستهبندی، و استحکام بستهبندی) جهت ارزیابی عوامل موثر بر صادرات مرکبات بودند.
یافتهها: نتایج وزندهی عوامل با استفاده از تکنیک آنتروپی نشان دادند که معیارهای بازاریابی مرکبات با وزن (0/3234)، مقررات اداری و گمرکی با وزن (0/2355)، انبارداری با وزن (0/1761)، بستهبندی با وزن (0/1470) و حمل و نقل با وزن (0/1180) و همچنین از جنبه بازاریابی مرکبات عامل برگزاری نمایشگاه های داخلی و خارجی برای معرفی مرکبات با وزن (0/68275)، از جنبه مقررات اداری و گمرکی عامل تعدد مراکز تصمیم گیری در امر صادرات مرکبات با وزن (0/67841)، از جنبه انبارداری عامل مکان نامناسب انبارها با وزن (0/66667)، از جنبه بستهبندی عامل استحکام بستهبندی با وزن (0/60369) و از جنبه حمل و نقل عامل کیفیت وسایل حمل و نقل با وزن (0/59622) بهترتیب بیشترین وزن را در بین سایر عوامل بهخود اختصاص دادند. نتایج اولویتبندی عوامل با تکنیک تاپسیس نیز نشان دادند که بازاریابی مرکبات، مقررات اداری و گمرکی، انبارداری، بستهبندی و حمل و نقل به ترتیب دارای اهمیت و اولویت بالایی در صادرات مرکبات بودند. به علاوه، عواملی از قبیل برگزاری نمایشگاههای داخلی و خارجی برای معرفی مرکبات، تعدد مراکز تصمیمگیری در امر صادرات مرکبات، مکان نامناسب انبارها، ایجاد و توسعه و تجهیز پایانه صادراتی و روابط سیاسی و بازرگانی با کشور مقصد به ترتیب با کسب اولویت اول تا پنجم جز مهمترین عوامل تاثیرگذار بر صادرات مرکبات هستند.
نتیجهگیری: یافتهها نشان میدهند که ارتقای دانش بازاریابی، تسهیل مقررات، بهبود زیرساختهای نگهداری و حملونقل و استانداردسازی فرآیند بستهبندی میتواند بهطور مستقیم رقابتپذیری صادرات مرکبات را افزایش دهد. همچنین، اقداماتی نظیر برگزاری نمایشگاههای تخصصی، ساماندهی ساختارهای تصمیمگیری، بهبود مکانیابی و تجهیز انبارها و پایانههای صادراتی، و تقویت روابط سیاسی و تجاری با کشورهای مقصد نقش مکمل و تعیینکنندهای در توسعه صادرات مرکبات دارند. مجموع این یافتهها ضرورت تدوین و اجرای سیاستهایی هماهنگ، بلندمدت و مبتنی بر رویکرد صادراتمحور را برجسته میسازد؛ سیاستهایی که بتوانند زمینه رشد پایدار صادرات مرکبات و افزایش سهم آن در بازارهای جهانی را فراهم آورند.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
بازار محصولات کشاورزی و منابع طبیعی
دریافت: 1404/4/14 | پذیرش: 1404/7/28
دریافت: 1404/4/14 | پذیرش: 1404/7/28
فهرست منابع
1. Agricultural statistics of horticultural products. (2019). Mazandaran Province Agricultural Jihad Organization, Planning and Economic Deputy, Sari, Iran. Accessible at: http://www.jkmaz.ir. [In Persian]
2. Agricultural statistics. (2005). Department of Statistics and Information, Ministry of Jihad, Agriculture. [In Persian]
3. Ami Sama, R. (2022). Survey of domestic marketing and sales routes of citrus fruit in Mazandaran province, 12th National conference of agricultural economics- university of Kurdistan -department of agricultural economics. [In Persian]
4. Ami Sama, R.., Ebadi, H., & Fifaei, R. (2013). Economic analysis of Iranian citrus marketing (case study: Mazandaran province). 2th National conference on sustainable agriculture and natural resources. [In Persian]
5. Anuri, F. (2007). Investigating obstacles to citrus exports and providing solutions to increase exports, marketing and development seminar of citrus exports, Mazandaran University. [In Persian]
6. Ardestani, M., Tosi, M., & Khalidi, K. (2010). Surveying Orange domestic marketing in north of Iran. Agricultural Economics and Development .18(3), 47-68.
7. Cheah, I. & Phau, I. (2011). Attitudes towards environmentally friendly products; the influence of ecoliteracy, interpersonal influence and value orientation. Marketing Intelligence and Planning, 29(5), 452-472. [DOI:10.1108/02634501111153674]
8. FAO. (2022). The agricultural production, Retrieved from: http://faostat.fao.org/site.
9. Fatahi, S., Jamali, A., & Balaghi Inalo, M. (2014). Identifying, explaining and ranking the obstacles in the development of citrus exports and presenting strategies to deal with them, National conference on management sciences.
10. Hosseini, S. & Rafiei, H. (2007). Investigating the behavior of the citrus market in Mazandaran province, a case study of Sari city. Journal of Agricultural Economics, 46, 177-210.
11. Amirnejad, H., Hosseini, S., & Azadi, H. (2025). Evaluation and valuation of Tajan river basin ecosystem services. Ecohydrology & Hydrobiology, 25(1), 238-249. [DOI:10.1016/j.ecohyd.2024.03.005]
12. Jalili Asle, H., Fallah, A., Oladi, J., & Hosseini, S. (2022). Prioritization of rural ecotourism target villages in the forest Aarea of Babolakrood watershed. Rural and Development Quarterly, 99, 123-140.
13. Kabir Hendi, M., A. Danekar, A., Alizadeh & Khorasani N. (2015). Application of topsis method to identify protected areas with spiritual value in Neyshabour County. Natural Environment Journal, 1(66), 76-61.
14. Majaverian, M., Khonkdar, M., & HosseiniYakani, A. (2014). In which export target markets should Iranian oranges be sent?. First national congress of development and promotion of agricultural engineering and soil science of Iran.
15. Malek Ara, A. (1994). Geographical origin and history of Citrus distribution in the world, seminar on marketing and development of Iran's Citrus exports, Mazandaran university. [In Persian]
16. Mehrgan, M., & Dehghan M. N. (2009.) An integrated approach to the management of universities in Tehran to assess schools. Journal of Industrial Administration, 2, 144-153.
17. Momeni, M., Sarafi, M., & Qasemi Khuzani M. (2006). The structure and function of religious-cultural tourism and the necessity of integrated management in Mashhad metropolitan area. Journal of Geography and Development, 6(11), 13-38.
18. Musavi, J., & Kazemi, A. (2014). Private Banking Ranking using multi-attribute decision making methods. Quantitative Studies in Management, 4(3), 140-121.
19. Porto, G. (2005). In Formal Export Barriers and Poverty, Journal of Informational Economics, 66. [DOI:10.1016/j.jinteco.2004.08.003]
20. Skulmoski, G.J., Hartman, F., & Krahn J. (2007). The Delphi method for graduate research. Journal of Information Technology Education, 6, 123-132. [DOI:10.28945/199]
21. Soltani Far, A., Bakhtiari, L., & Dostar, M. (2012). Determining export barriers in the field of agriculture and providing solutions for the development of agricultural products export. National conference on capability management in Iran's economy.
22. Tesfom, G., & Lutz, C. (2006). Aclassification of export marketing problems of small and medium sized manufacturing firms indeveloping countries, International Journal of Emerging Marketis, 1(3), 262-281. [DOI:10.1108/17468800610674480]
23. Torabi Siah Chenari, A., & Fatahi, M. (2021). An overview of citrus products exports in Mazandaran province, Sari city. Management, Economics and Entrepreneurship Studies Quarterly, 1(2), 1-9.
24. Zahi, E. (2015). Investigating obstacles to citrus exports and providing solutions to increase exports, Industrial Management of Iran, Food and Agriculture Organization (FAO).
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
