دوره 1، شماره 1 - ( پاییز و زمستان 1404 )
جلد 1 شماره 1 صفحات 56-47 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Shirzadi Laskookalayeh S, Mohammadi Darzikolayi M. (2026). A Comparison and Economic Analysis of the Tissue Culture Export of Iranian Agricultural Products with Neighboring Countries. Economy and Food Security. 1(1), 47-56. doi:10.61882/efs.2025.38
URL: http://efs.sanru.ac.ir/article-1-38-fa.html
URL: http://efs.sanru.ac.ir/article-1-38-fa.html
شیرزادی سمیه، محمدی معصومه.(1404). مقایسه و تحلیل اقتصادی صادرات کشت بافت محصولات کشاورزی ایران با کشورهای همسایه اقتصاد و امنیت غذایی 1 (1) :56-47 10.61882/efs.2025.38
سمیه شیرزادی*1 
، معصومه محمدی2
، معصومه محمدی2
1- گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، و عضو پژوهشکده فناوریهای زیستی گیاهان دارویی، ساری، ایران
2- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران
2- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران
چکیده: (1451 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه: گسترش صادرات محصولات کشاورزی در دنیا موجب گردیده است تا کشورهای مختلف برای افزایش تولیدات این بخش و داشتن سهم ثابت از بازار جهانی روشهای مختلفی را به کار گیرند تا بتوانند بر توان رقابتی خود در دنیا بیافزایند. در این بین، یکی از روشهای مهم برای افزایش تولیدات کشاورزی استفاده از تکنیک کشت بافت است. کشت بافت از جمله فناوریهای نوین در راستای بهرهگیری از اقتصاد دانشبنیان است که میتواند با بهبود عملکرد تولیدات کشاورزی، افزایش مقاومت محصولات کشاورزی در برابر تهدیدات طبیعی نظیر آفات و بیماریها، صرفهجویی در زمان و هزینه برای تکثیر گیاهان مختلف کشاورزی (بخصوص محصولات باغی)، منجر به بهبود مزیت نسبی صادرات، کاهش هزینههای تولید و افزایش ارزش افزوده شود. از این رو، استفاده از کشت بافت گیاهی با بهبود عملکرد محصول، اطمینان از مواد کاشت بدون بیماری و امکان تولید گیاهان غنی از تغذیه، به طور قابل توجهی امنیت غذایی را افزایش میدهد و برای تأمین تقاضای روزافزون مواد غذایی جهانی ضروری است. گسترش به کارگیری تکنیک کشت بافت چه از لحاظ واردات این نهاده به داخل کشور و چه از لحاظ تولید این محصول و صادرات آن به نقاط مختلف دنیا حاکی از پیشرفت بخش کشاورزی در یک کشور است. از اینرو، مزیت ایران در صادرات کشت بافت محصولات باغی نسبت به همسایگان آن در این مطالعه بررسی شده است.
مواد و روشها: مزیت نسبی از معیارهای مهم اقتصادی برای برنامهریزی تولید، صادرات و واردات است که ممکن است در طی زمان و پیشرفتهای علمی و فناوری، از منطقهای به منطقهی دیگر منتقل شود. در مطالعه حاضر، برای تحلیل اقتصادی صادرات کشت بافت محصولات کشاورزی ایران و کشورهای همسایه از دو روش مزیت نسبی آشکارشده و مزیت نسبی آشکارشده متقارن استفاد شده است. دادههای مورد نیاز این تحقیق از سایتهای خوارو بار جهانی و مرکز تجارت بینالملل دریافت شدند و شامل اطلاعات صادرات کشت بافت ایران و 16 کشور همسایه آن (عراق، ارمنستان، کویت، امارات، عربستان، ترکیه، ترکمنستان، روسیه، پاکستان، افغانستان، قزاقستان، قرقیزستان، ارمنستان، آذربایجان، بحرین و قطر) طی دوره 2002 تا 2020 هستند. همچنین، برای دستیابی به اطلاعات صادرات کشت بافت از کد تعرفه شش رقمی این محصول (060290) استفاده شد.
یافته ها: بررسی بازه زمانی 2015 تا 2020 روند صادرات کشت بافت در کشورهای همسایه نشان میدهد که کشورهای ارمنستان، آذربایجان، بحرین، قزاقستان، قرقیزستان و پاکستان دارای صادرات کشت بافت هستند و میتوان این کشورها را بهعنوان رقبای بالقوه در صادرات کشت بافت در نظر گرفت. بررسی وضعیت صادرات کشت بافت نشان میدهد که کشور ترکیه با متوسط 18/5 میلیون دلار صادرات کشت بافت، در رتبه اول و ایران با 15/4 میلیون دلار صادرات کشت بافت، در رتبه دوم قرار دارند. کشورهای امارات و روسیه هر یک با متوسط صادرات 1/5 و 0/7 میلیون دلار در رتبههای بعدی قرار دارند. همچنین، مقادیر متوسط نرخ رشد صادرات در سه کشور ایران، ترکیه و روسیه بهترتیب برابر 103، 18 و 40 درصد هستند، بهطوریکه میانگین نرخ رشد صادرات کشت بافت از ایران به مراتب بیشتر از متوسط جهانی (6 درصد) است. نتایج شاخصهای برآورد شده نشان میدهند که همه کشورهای مورد مطالعه، به جز افغانستان، دارای مزیت نسبی آشکارشده در صادرات کشت بافت هستند، اما با محاسبه شاخص مزیت نسبی آشکارشده متقارن، نه کشور ارمنستان، عربستان، بحرین، کویت، ترکمنستان، عمان، قطر و عراق فاقد مزیت نسبی هستند. کمترین و بیشترین مقادیر محاسبه شده برای مزیت نسبی آشکارشده بهترتیب برابر 0/14 و 1 به کشورهای قزاقستان و ایران تعلق دارند. کشورهای ترکیه و قرقیزستان با مقادیر 0/99 و 0/93 بهترتیب در رتبههای دوم و سوم صادرات کشت بافت در بررسی حاضر قرار دارند. مقایسه وضعیت مزیت نسبی صادرات کشت بافت در ایران و کشورهای همسایه نشان میدهد که کمترین تغییرات در شاخص مزیت نسبی متعلق به ایران، ترکیه، روسیه و قرقیزستان هستند و مابقی کشورها تغییرات زیادی در مقدار شاخصهای مزیت نسبی دارند که مهمترین علت این نتیجه را میتوان به نوسانات زیاد در صاردات کشت بافت از کشورهای همسایه نسبت داد. همچنین، وضعیت ایران از نظر شاخص مزیت نسبی در مقایسه با همسایگان آن (به جز ترکیه) به مراتب بهتر است، به طوری که بیش از 50 درصد از کشورهای همسایه ایران در این زمینه وضعیت مناسبی ندارند و از بین 16 کشور همسایه ایران، کشورهای ترکیه، روسیه و قرقیزستان مهمترین رقبا در صادرات کشت بافت به شمار میآیند.
نتیجه گیری: نتایج برآورد شاخصهای مزیت نسبی آشکارشده و مزیت نسبی آشکارشده متقارن حاکی از آن هستند که کشور ایران از مزیت نسبی صادرات کشت بافت برخوردار است و با مطالعات انجامشده در زمینه مزیت نسبی صادرات سایر محصولات کشاورزی هماهنگی دارد. با توجه به روند بهبود وضعیت تجارت کشت بافت در ایران، توصیه میگردد که اقدامات لازم نظیر حمایت واحدهای تولید کشت بافت، ایجاد واحدهای تولید کشت بافت جدید توسط مسئولین مرتبط اتخاذ گردد. همچنین، لازم است تا با کاهش صادرات به کشورهای دارای صادرات مجدد کشت بافت و یافتن بازارهای جدید برای این محصولات سهم صادراتی ایران در کنار تقویت برند تولیدکنندگان داخلی افزایش یابد.
مقدمه: گسترش صادرات محصولات کشاورزی در دنیا موجب گردیده است تا کشورهای مختلف برای افزایش تولیدات این بخش و داشتن سهم ثابت از بازار جهانی روشهای مختلفی را به کار گیرند تا بتوانند بر توان رقابتی خود در دنیا بیافزایند. در این بین، یکی از روشهای مهم برای افزایش تولیدات کشاورزی استفاده از تکنیک کشت بافت است. کشت بافت از جمله فناوریهای نوین در راستای بهرهگیری از اقتصاد دانشبنیان است که میتواند با بهبود عملکرد تولیدات کشاورزی، افزایش مقاومت محصولات کشاورزی در برابر تهدیدات طبیعی نظیر آفات و بیماریها، صرفهجویی در زمان و هزینه برای تکثیر گیاهان مختلف کشاورزی (بخصوص محصولات باغی)، منجر به بهبود مزیت نسبی صادرات، کاهش هزینههای تولید و افزایش ارزش افزوده شود. از این رو، استفاده از کشت بافت گیاهی با بهبود عملکرد محصول، اطمینان از مواد کاشت بدون بیماری و امکان تولید گیاهان غنی از تغذیه، به طور قابل توجهی امنیت غذایی را افزایش میدهد و برای تأمین تقاضای روزافزون مواد غذایی جهانی ضروری است. گسترش به کارگیری تکنیک کشت بافت چه از لحاظ واردات این نهاده به داخل کشور و چه از لحاظ تولید این محصول و صادرات آن به نقاط مختلف دنیا حاکی از پیشرفت بخش کشاورزی در یک کشور است. از اینرو، مزیت ایران در صادرات کشت بافت محصولات باغی نسبت به همسایگان آن در این مطالعه بررسی شده است.
مواد و روشها: مزیت نسبی از معیارهای مهم اقتصادی برای برنامهریزی تولید، صادرات و واردات است که ممکن است در طی زمان و پیشرفتهای علمی و فناوری، از منطقهای به منطقهی دیگر منتقل شود. در مطالعه حاضر، برای تحلیل اقتصادی صادرات کشت بافت محصولات کشاورزی ایران و کشورهای همسایه از دو روش مزیت نسبی آشکارشده و مزیت نسبی آشکارشده متقارن استفاد شده است. دادههای مورد نیاز این تحقیق از سایتهای خوارو بار جهانی و مرکز تجارت بینالملل دریافت شدند و شامل اطلاعات صادرات کشت بافت ایران و 16 کشور همسایه آن (عراق، ارمنستان، کویت، امارات، عربستان، ترکیه، ترکمنستان، روسیه، پاکستان، افغانستان، قزاقستان، قرقیزستان، ارمنستان، آذربایجان، بحرین و قطر) طی دوره 2002 تا 2020 هستند. همچنین، برای دستیابی به اطلاعات صادرات کشت بافت از کد تعرفه شش رقمی این محصول (060290) استفاده شد.
یافته ها: بررسی بازه زمانی 2015 تا 2020 روند صادرات کشت بافت در کشورهای همسایه نشان میدهد که کشورهای ارمنستان، آذربایجان، بحرین، قزاقستان، قرقیزستان و پاکستان دارای صادرات کشت بافت هستند و میتوان این کشورها را بهعنوان رقبای بالقوه در صادرات کشت بافت در نظر گرفت. بررسی وضعیت صادرات کشت بافت نشان میدهد که کشور ترکیه با متوسط 18/5 میلیون دلار صادرات کشت بافت، در رتبه اول و ایران با 15/4 میلیون دلار صادرات کشت بافت، در رتبه دوم قرار دارند. کشورهای امارات و روسیه هر یک با متوسط صادرات 1/5 و 0/7 میلیون دلار در رتبههای بعدی قرار دارند. همچنین، مقادیر متوسط نرخ رشد صادرات در سه کشور ایران، ترکیه و روسیه بهترتیب برابر 103، 18 و 40 درصد هستند، بهطوریکه میانگین نرخ رشد صادرات کشت بافت از ایران به مراتب بیشتر از متوسط جهانی (6 درصد) است. نتایج شاخصهای برآورد شده نشان میدهند که همه کشورهای مورد مطالعه، به جز افغانستان، دارای مزیت نسبی آشکارشده در صادرات کشت بافت هستند، اما با محاسبه شاخص مزیت نسبی آشکارشده متقارن، نه کشور ارمنستان، عربستان، بحرین، کویت، ترکمنستان، عمان، قطر و عراق فاقد مزیت نسبی هستند. کمترین و بیشترین مقادیر محاسبه شده برای مزیت نسبی آشکارشده بهترتیب برابر 0/14 و 1 به کشورهای قزاقستان و ایران تعلق دارند. کشورهای ترکیه و قرقیزستان با مقادیر 0/99 و 0/93 بهترتیب در رتبههای دوم و سوم صادرات کشت بافت در بررسی حاضر قرار دارند. مقایسه وضعیت مزیت نسبی صادرات کشت بافت در ایران و کشورهای همسایه نشان میدهد که کمترین تغییرات در شاخص مزیت نسبی متعلق به ایران، ترکیه، روسیه و قرقیزستان هستند و مابقی کشورها تغییرات زیادی در مقدار شاخصهای مزیت نسبی دارند که مهمترین علت این نتیجه را میتوان به نوسانات زیاد در صاردات کشت بافت از کشورهای همسایه نسبت داد. همچنین، وضعیت ایران از نظر شاخص مزیت نسبی در مقایسه با همسایگان آن (به جز ترکیه) به مراتب بهتر است، به طوری که بیش از 50 درصد از کشورهای همسایه ایران در این زمینه وضعیت مناسبی ندارند و از بین 16 کشور همسایه ایران، کشورهای ترکیه، روسیه و قرقیزستان مهمترین رقبا در صادرات کشت بافت به شمار میآیند.
نتیجه گیری: نتایج برآورد شاخصهای مزیت نسبی آشکارشده و مزیت نسبی آشکارشده متقارن حاکی از آن هستند که کشور ایران از مزیت نسبی صادرات کشت بافت برخوردار است و با مطالعات انجامشده در زمینه مزیت نسبی صادرات سایر محصولات کشاورزی هماهنگی دارد. با توجه به روند بهبود وضعیت تجارت کشت بافت در ایران، توصیه میگردد که اقدامات لازم نظیر حمایت واحدهای تولید کشت بافت، ایجاد واحدهای تولید کشت بافت جدید توسط مسئولین مرتبط اتخاذ گردد. همچنین، لازم است تا با کاهش صادرات به کشورهای دارای صادرات مجدد کشت بافت و یافتن بازارهای جدید برای این محصولات سهم صادراتی ایران در کنار تقویت برند تولیدکنندگان داخلی افزایش یابد.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
بازارهای بین المللی محصولات کشاورزی و منابع طبیعی
دریافت: 1404/4/29 | پذیرش: 1404/8/3
دریافت: 1404/4/29 | پذیرش: 1404/8/3
فهرست منابع
1. Akbari, N., Asari, A., & Mortazavi, S. A. (2008). Determining comparative advantages export of agricultural products (Case study: Isfahan province). Isfahan University Research Journal, 31(3), 1-20. [In Persian]
2. Akin-Idowu, P. E., Ibitoye, D. O., & Ademoyegun, O. T. (2009). Tissue culture as a plant production technique for horticultural crops. Africa Journal Biotechnology, 8, 3782-3788.
3. Asari Arani, A., & Rezagholizadeh, M. (2010). A study of protective policies and comparative advantage in handmade carpet production. Knowledge and Development Journal, 16(28), 45-76. [In Persian]
4. Ashrafi, M., Karbasi, A., & Sadral Ashrafi, S. M. (2007). Product ion and export comparative advantage of raisins in Iran. Journal of Agricultural Economics and Development, 58(15), 39-59. [In Persian]
5. Chauhan, H., & Khurana, P. (2011). Use of doubled haploid technology for development of stable drought tolerant bread wheat (Triticum Aestivum L.) transgenics. Plant Biotechnology Journal, 9(3), 408-417. [DOI:10.1111/j.1467-7652.2010.00561.x]
6. Dashti, Gh., Khodaverdizadeh, M., & Mohammad Rezaie, R. (2010). Analysis of pistachio's comparative advantages and global export market structure. Journal of Agricultural Economics and Development, 1(24), 99-106. [In Persian]
7. Food and Agriculture Organization. (2022). www.fao.org
8. Forghani, H., & Kiani Abari, M. (2006). Study on cumin comparative advantage in Iran and some other selected countries. Agricultural Economics and Development, 52(13), 145-153. [In Persian]
9. García-Gonzáles, R., Quiroz, K., Carrasco, B., & Caligari, P. (2010). Plant tissue culture: Current status, opportunities and challenges. International Journal of Agriculture and Natural Resources, 37(3), 5-30. [DOI:10.4067/S0718-16202010000300001]
10. Hatef, H., Daneshvar Kakhki, M., & Sarvari, A. A. (2011). Comparative advantage of export for major horticultural crops in Iran and forecast it. Journal of Agricultural Economics and Development, 25(2), 227-236. [In Persian]
11. Hosseini, S. S., & Homayunpour, M. (2013). Factors affecting agricultural commodities export in Iran. Agricultural Economics Journal (Economics and Agriculture), 4(6), 1-16. [In Persian]
12. Hussain, S. F. & Sekhar, R. S. (2021). Studies on the economic analysis of tissue culture banana cv. Grand nine (AAA). Asian Journal of Microbiology, Biotechnology and Environmental Sciences, 23(3), 335-338.
13. International Trade Center. (2022). Trade Map, Trade statistics for international business development. Https//www.trademap.org/Index.aspx.
14. Jackson, K. M., Joseph, M. J., Wambomba, N. M., & Nancy, N. (2020). Cost benefit analyses in managing late blight through Trichoderma spirillum seed treatment and ridomil application on potato. Journal of Agricultural Science, 12(7), 32-52. [DOI:10.5539/jas.v12n7p32]
15. Khalili Malekshah, S., & Ghahremanzadeh, M. (2017). Study the theory of export-led growth in the agriculture sector in Iran evidence from structural VAR model (SVAR) and directed acyclic graphs (DAG). Agricultural Economics Journal, 10(4), 81-99. [In Persian]
16. Koobaz, P., Kalantari, A., Korzevar, S., & Fathi Ghare Baba, M. (2021). Tissue culture process, adaptation and maturation of Gladiolus Corms in order to produce fusarium resistant corms by genetic engineering. Journal of Biosafety, 14(2), 101-116. [In Persian]
17. Mardani Najafabadi, M., & Kalbali, A. (2019). Investigating comparative advantage indicators in the direction of developing the export of agricultural products in Isfahan province. Quarterly Journal of Development Strategy ,15 (59), 78-103. [In Persian]
18. Mehrabi Boshrabadi, H., Pakravan, M. R., & Shakibaie, A. (2010). Study of comparative advantage and trading map of date exports in Iran. Journal of Agricultural Economics, 4(2), 63-81. [In Persian]
19. Moshari Nasirkandi, A., Hosseini, B., Farokhzad, A., & Naseri, L. (2018). Optimization of tissue culture conditions for micropropagation in semi-dwarf M7 apple rootstock. Journal of Plant Production, 25(2), 119-137. [In Persian]
20. Noori, k. (2004). Defining the production comparative advantages in major rice groups in Gilan and Mazandaran provinces. Journal of Agricultural Economics and Development, 40(10), 25-45. [In Persian]
21. Ourmazdi, P., & Chalabian, F. (2006). Tissue culture and organogenesis of Salvia nemorosa. Journal of Genetic Research and Improvement of Pasture and Forest Plants of Iran, 14(2), 69-79. [In Persian]
22. Pakravan, M. R., & Gilanpour, O. (2013). Investigating export potential vision and competitiveness of Iran's agricultural product in middle east and north Africa. Journal of Agricultural Economics and Development, 27(1), 51-63. [In Persian]
23. Pasban, F. (2011). The analysis of market structure and export comparative advantages for grapes & apples in Iran and the rest of the world 1990-2008. Journal of Economic Research Review, 11(1), 155-183. [In Persian]
24. Pożoga, M., Olewnicki, D., & Jabłońska, L. (2019). In vitro propagation protocols and variable cost comparison in commercial production for Paulownia tomentosa× Paulownia fortunei hybrid as a renewable energy source. Applied Sciences, 9(11), 2272. [DOI:10.3390/app9112272]
25. Qotbzadeh Kermani, S., Pour Seyyedi, Sh., Abbas Mohammadi, Gh., Moeini, A., & Baqizadeh, A. (2015). Regeneration of white top (Cardaria draba L.) using tissue culture. Agricultural Biotechnology Journal, 7(1), 133-153. [In Persian]
26. Salami, H. A., & Pishbahar, E. (2001). Changes in the pattern of comparative advantage of agricultural products in Iran: An empirical analysis based on the revealed comparative advantage indices. Journal of Agricultural Economics and Development, 9(34), 67-100. [In Persian]
27. Salimifar, M., & Mirzai, S. (2002). A study of Iran's comparative advantage in pistachio production and export. Journal of Agricultural Economics and Development, 10(38), 7-28. [In Persian]
28. Singh, j., & Kumar, A. (2020). Plant tissue culture and its application in agriculture as biotechnological tool. International Journal of Current Microbiology and Applied Sciences, 11, 274- 284.
29. Shafiee, L., & Panahi, B. (2016). Determination of comparative advantage of pistachio, walnut and almond products in Kerman province. Journal of Pistachio Science and Technology, 2(3), 56-74. [In Persian]
30. Shahpiri, A., Omidi, M., Ahmadian Tehrani, P., & Davoodi, D. (2004). Investigating tissue culture and somaclone diversity in potato. Iranian Journal of Agriculture Science, 35(2), 323-335. [In Persian]
31. Tekieh, L. A. (2007). The study of comparative advantage of Iran's apple axport in comparison to the other apple exporter countries. Journal of Agricultural Economics and Development, 15(58), 177-203. [In Persian]
32. Tomar, U. K., Negi, U., Sinha, A. K., & Dantu, P. K. (2007). An overview of the economic factors influencing micropropagation. My Forest, 43, 523-532.
33. Twaij, B. M., Jazar, Z. H., & Hasan, M. (2020). Trends in the use of tissue culture, applications and future aspects. International Journal of Plant Biology, 11(1), 8385. [DOI:10.4081/pb.2020.8385]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
