دوره 1، شماره 1 - ( پاییز و زمستان 1404 )
جلد 1 شماره 1 صفحات 33-23 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Halajiyan S, Eshghi F, Mojaverian S M. (2026). A Comparison of Exchange Rate Effects on the Price of Selected Proteins in Iran. Economy and Food Security. 1(1), 23-33. doi:10.61882/efs.2025.74
URL: http://efs.sanru.ac.ir/article-1-74-fa.html
URL: http://efs.sanru.ac.ir/article-1-74-fa.html
حلاجیان سارا، عشقی فؤاد، مجاوریان سیدمجتبی.(1404). مقایسه چگونگی تأثیر نرخ ارز بر قیمت اقلام پروتئینی منتخب در ایران اقتصاد و امنیت غذایی 1 (1) :33-23 10.61882/efs.2025.74
1- گروه اقتصادکشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران
چکیده: (669 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: تورم یکی از تنگناهای اقتصادی ایران در طول سال‌های گذشته بوده است و یافتن دلایل اصلی ایجاد آن یکی از موضوعات اصلی مورد توجه محققان و سیاست‌گذاران است. تورم که افزایش مداوم سطح عمومی قیمت‌ها و یا کاهش مستمر قدرت خرید پول تعریف می‌شود، رفتارهای مخربی دارد که متغیرهای اقتصادی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. با توجه به وابستگی کشور به واردات کالاها و مواد خوراکی، بررسی تأثیر سیاست‌های پولی خارجی به‌ویژه نوسان نرخ ارز می‌تواند به بررسی دلایل ایجاد تورم بسیار کمک کند. بروز نوسان در نرخ ارز منجربه تغییراتی در حجم واردات و صادرات میگردد. این تغییرات تراز تجاری تأثیرات زیادی روی حجم تولیدات داخلی، کسری بودجه و نقدینگی و همین طور قیمت‌های داخلی بر جای می‌گذارند. تأمین موادغذایی اساسی‌ترین نیاز انسان است و افزایش قیمت آن می‌تواند تأثیر منفی قابل ملاحظه‌ای بر وضعیت رفاهی جامعه و به‌ویژه قشر فقیر و کم‌درآمد داشته‌باشد؛ از اینرو، سیاست‌گذاران حساسیت‌های زیادی نسبت به تغییرات قیمت مواد غذایی از خود نشان می‌دهند. ایران نیز از جمله کشورهای در حال توسعه‌ای است که برای سالیان متمادی با نرخ‌های تورم دو رقمی رویارو بوده است و همواره بخش اعظم تلاش‌های دولت به شناسایی ریشه‌های تورم و رفع آن معطوف شده است. با توجه به اهمیت موادغذایی در فرآیند توسعه اقتصادی، بحث امنیت غذایی همواره در کشورهای در حال توسعه مطرح بودهاست و متغیر قیمت مواد غذایی، به‌خصوص قیمت پروتئین‌های حیوانی به‌عنوان متغیر کلیدی و اثرگذار بر عرضه و تقاضای موادغذایی و محصولات کشاورزی، مورد توجه سیاست‌گذاران بودهاست. پروتئین به‌عنوان یکی از چهار ماده غذایی ضروری در رژیم غذایی انسان شناخته می‌شود، اما با توجه به افزایش شدید قیمت گوشت، سرانه مصرف آن در ایران در حال کاهش است. لذا، هدف از انجام این پژوهش بررسی چگونگی تأثیر نرخ ارز بر قیمت پروتئین‌های حیوانی منتخب در ایران است.
مواد و روش‌ها: در این پژوهش، به‌منظور بررسی روابط بلندمدت و کوتاه‌مدت بین تغییرات نرخ ارز و قیمت گوشت گوسفند، قیمت گوشت مرغ و قیمت تخم‌مرغ، از رهیافت خودتوضیح با وقفه‌های توزیعی (ARDL) استفاده شد. به این منظور، داده‌های قیمت گوشت گوسفند، قیمت گوشت مرغ، قیمت تخم‌مرغ و نرخ ارز در بازه زمانی اول فروردین 1397 تا پایان اسفند 1400 به‌صورت هفتگی مورد استفاده قرار گرفتند. همچنین، برای جمع آوری اطلاعات و داده‌ها به پایگاه بانک مرکزی ایران، داده‌های میادین میوه و تره‌بار تهران و گزارش سازمان خواربار و کشاورزی (FAO) مراجعه شد.
یافته‌ها: برای متغیر گوشت مرغ، رابطه تعادلی بلندمدت مشاهده شد، اما متغیرهای گوشت گوسفند و تخم مرغ فاقد رابطه تعادلی بلندمدت بودند. همچنین، نتایج برآورد مدل نشان دادند که متغیرهای قیمت گوشت گوسفند، قیمت گوشت مرغ و قیمت تخم‌مرغ به‌ترتیب در ARDL(2,0)، ARDL (1,4) و ARDL (2,0) معنی‌دار شدند. بررسی نتایج تأثیر کوتاه مدت نرخ ارز بر قیمت گوشت گوسفند نیز نشان داد که متغیر تفاضل قیمت گوشت گوسفند با یک وقفه رابطه منفی و معنی‌داری داشت. ضریب تصحیح خطا نیز رابطه منفی و معنی‌داری با قیمت گوشت گوسفند نشان داد. مطابق با نتایج روابط کوتاه مدت نرخ ارز بر قیمت گوشت مرغ، متغیرهای تفاضل قیمت دلار و تفاضل قیمت دلار با یک وقفه معنی‌دار نشدند اما متغیرهای تفاضل قیمت دلار با دو وقفه و سه وقفه معنی‌دار بودند. ضریب تصحیح خطا با متغیر قیمت گوشت مرغ نیز رابطه منفی و معنی‌داری داشت. در ارتباط با تخم مرغ، متغیر تفاضل قیمت تخم‌مرغ با یک وقفه، رابطه مثبت و معنی‌داری با قیمت هفتگی تخم‌مرغ داشت. همچنین، ضریب تصحیح خطا رابطه منفی و معنی‌داری با قیمت هفتگی تخم‌مرغ نشان داد.
نتیجه‌گیری: برآورد رابطه‌ی نرخ ارز بر قیمت گوشت گوسفند و قیمت تخم‌مرغ نشان می دهد که نرخ ارز بر قیمت پروتئین‌های حیوانی (گوشت گوسفند، گوشت مرغ و تخم‌مرغ) منتخب تأثیر دارد. همین طور، بررسی رابطه‌ی میان نرخ ارز بر قیمت گوشت مرغ نشان می دهد که نرخ ارز با دو وقفه بر قیمت گوشت مرغ تأثیر دارد. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود که در کوتاه‌مدت از سیاست‌های حمایتی برای جلوگیری از کاهش دسترسی اقتصادی به موادغذایی استفاده گردد. با توجه به نقش مهم پروتئین حیوانی، به‌خصوص گوشت گوسفند و گوشت مرغ در تأمین امنیت غذایی خانوار، توسعه مدل‌های تبیین‌کننده عوامل مؤثر بر قیمت پروتئین حیوانی موضوع مناسبی برای مطالعات آتی باشد. همچنین، سیاست‌گذار باید نقش نرخ ارز را در رفاه مصرف‌کننده و تولیدکننده در نظر بگیرد. پیشنهاد می‌شود که در کوتاه‌مدت از سیاست‌های حمایتی برای جلوگیری از کاهش دسترسی اقتصادی به موادغذایی استفاده گردد. در بلندمدت، توسعه زنجیره‌های تولید و تأمین اقلام پروتئینی و سیاست‌گذاری جهت تولید پایدار محصولات پروتئینی با توجه به نقش مهم پروتئین حیوانی به‌خصوص گوشت گوسفند و گوشت مرغ در تأمین امنیت غذایی خانوار، توسعه مدل‌های تبیین‌کننده عوامل مؤثر بر قیمت پروتئین حیوانی، موضوع مناسبی برای مطالعات آتی باشد. همچنین، مقایسه اثرپذیری قیمت اقلام پروتئینی از نوسانات نرخ ارز و نیز گنجاندن سایر فاکتورهای تأثیرگذار می‌توانند در تحقیقات آتی مورد نظر باشند. سیاست‌گذار باید نقش نرخ ارز را در رفاه مصرف‌کننده و تولیدکننده در نظر بگیرد. مصون‌سازی قیمت اقلام مهم تأمین‌کننده امنیت غذایی نسبت به تکانه‌های ارزی باید در دستور کار سیاست‌گذار قرار گیرد.
مقدمه و هدف: تورم یکی از تنگناهای اقتصادی ایران در طول سال‌های گذشته بوده است و یافتن دلایل اصلی ایجاد آن یکی از موضوعات اصلی مورد توجه محققان و سیاست‌گذاران است. تورم که افزایش مداوم سطح عمومی قیمت‌ها و یا کاهش مستمر قدرت خرید پول تعریف می‌شود، رفتارهای مخربی دارد که متغیرهای اقتصادی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. با توجه به وابستگی کشور به واردات کالاها و مواد خوراکی، بررسی تأثیر سیاست‌های پولی خارجی به‌ویژه نوسان نرخ ارز می‌تواند به بررسی دلایل ایجاد تورم بسیار کمک کند. بروز نوسان در نرخ ارز منجربه تغییراتی در حجم واردات و صادرات میگردد. این تغییرات تراز تجاری تأثیرات زیادی روی حجم تولیدات داخلی، کسری بودجه و نقدینگی و همین طور قیمت‌های داخلی بر جای می‌گذارند. تأمین موادغذایی اساسی‌ترین نیاز انسان است و افزایش قیمت آن می‌تواند تأثیر منفی قابل ملاحظه‌ای بر وضعیت رفاهی جامعه و به‌ویژه قشر فقیر و کم‌درآمد داشته‌باشد؛ از اینرو، سیاست‌گذاران حساسیت‌های زیادی نسبت به تغییرات قیمت مواد غذایی از خود نشان می‌دهند. ایران نیز از جمله کشورهای در حال توسعه‌ای است که برای سالیان متمادی با نرخ‌های تورم دو رقمی رویارو بوده است و همواره بخش اعظم تلاش‌های دولت به شناسایی ریشه‌های تورم و رفع آن معطوف شده است. با توجه به اهمیت موادغذایی در فرآیند توسعه اقتصادی، بحث امنیت غذایی همواره در کشورهای در حال توسعه مطرح بودهاست و متغیر قیمت مواد غذایی، به‌خصوص قیمت پروتئین‌های حیوانی به‌عنوان متغیر کلیدی و اثرگذار بر عرضه و تقاضای موادغذایی و محصولات کشاورزی، مورد توجه سیاست‌گذاران بودهاست. پروتئین به‌عنوان یکی از چهار ماده غذایی ضروری در رژیم غذایی انسان شناخته می‌شود، اما با توجه به افزایش شدید قیمت گوشت، سرانه مصرف آن در ایران در حال کاهش است. لذا، هدف از انجام این پژوهش بررسی چگونگی تأثیر نرخ ارز بر قیمت پروتئین‌های حیوانی منتخب در ایران است.
مواد و روش‌ها: در این پژوهش، به‌منظور بررسی روابط بلندمدت و کوتاه‌مدت بین تغییرات نرخ ارز و قیمت گوشت گوسفند، قیمت گوشت مرغ و قیمت تخم‌مرغ، از رهیافت خودتوضیح با وقفه‌های توزیعی (ARDL) استفاده شد. به این منظور، داده‌های قیمت گوشت گوسفند، قیمت گوشت مرغ، قیمت تخم‌مرغ و نرخ ارز در بازه زمانی اول فروردین 1397 تا پایان اسفند 1400 به‌صورت هفتگی مورد استفاده قرار گرفتند. همچنین، برای جمع آوری اطلاعات و داده‌ها به پایگاه بانک مرکزی ایران، داده‌های میادین میوه و تره‌بار تهران و گزارش سازمان خواربار و کشاورزی (FAO) مراجعه شد.
یافته‌ها: برای متغیر گوشت مرغ، رابطه تعادلی بلندمدت مشاهده شد، اما متغیرهای گوشت گوسفند و تخم مرغ فاقد رابطه تعادلی بلندمدت بودند. همچنین، نتایج برآورد مدل نشان دادند که متغیرهای قیمت گوشت گوسفند، قیمت گوشت مرغ و قیمت تخم‌مرغ به‌ترتیب در ARDL(2,0)، ARDL (1,4) و ARDL (2,0) معنی‌دار شدند. بررسی نتایج تأثیر کوتاه مدت نرخ ارز بر قیمت گوشت گوسفند نیز نشان داد که متغیر تفاضل قیمت گوشت گوسفند با یک وقفه رابطه منفی و معنی‌داری داشت. ضریب تصحیح خطا نیز رابطه منفی و معنی‌داری با قیمت گوشت گوسفند نشان داد. مطابق با نتایج روابط کوتاه مدت نرخ ارز بر قیمت گوشت مرغ، متغیرهای تفاضل قیمت دلار و تفاضل قیمت دلار با یک وقفه معنی‌دار نشدند اما متغیرهای تفاضل قیمت دلار با دو وقفه و سه وقفه معنی‌دار بودند. ضریب تصحیح خطا با متغیر قیمت گوشت مرغ نیز رابطه منفی و معنی‌داری داشت. در ارتباط با تخم مرغ، متغیر تفاضل قیمت تخم‌مرغ با یک وقفه، رابطه مثبت و معنی‌داری با قیمت هفتگی تخم‌مرغ داشت. همچنین، ضریب تصحیح خطا رابطه منفی و معنی‌داری با قیمت هفتگی تخم‌مرغ نشان داد.
نتیجه‌گیری: برآورد رابطه‌ی نرخ ارز بر قیمت گوشت گوسفند و قیمت تخم‌مرغ نشان می دهد که نرخ ارز بر قیمت پروتئین‌های حیوانی (گوشت گوسفند، گوشت مرغ و تخم‌مرغ) منتخب تأثیر دارد. همین طور، بررسی رابطه‌ی میان نرخ ارز بر قیمت گوشت مرغ نشان می دهد که نرخ ارز با دو وقفه بر قیمت گوشت مرغ تأثیر دارد. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود که در کوتاه‌مدت از سیاست‌های حمایتی برای جلوگیری از کاهش دسترسی اقتصادی به موادغذایی استفاده گردد. با توجه به نقش مهم پروتئین حیوانی، به‌خصوص گوشت گوسفند و گوشت مرغ در تأمین امنیت غذایی خانوار، توسعه مدل‌های تبیین‌کننده عوامل مؤثر بر قیمت پروتئین حیوانی موضوع مناسبی برای مطالعات آتی باشد. همچنین، سیاست‌گذار باید نقش نرخ ارز را در رفاه مصرف‌کننده و تولیدکننده در نظر بگیرد. پیشنهاد می‌شود که در کوتاه‌مدت از سیاست‌های حمایتی برای جلوگیری از کاهش دسترسی اقتصادی به موادغذایی استفاده گردد. در بلندمدت، توسعه زنجیره‌های تولید و تأمین اقلام پروتئینی و سیاست‌گذاری جهت تولید پایدار محصولات پروتئینی با توجه به نقش مهم پروتئین حیوانی به‌خصوص گوشت گوسفند و گوشت مرغ در تأمین امنیت غذایی خانوار، توسعه مدل‌های تبیین‌کننده عوامل مؤثر بر قیمت پروتئین حیوانی، موضوع مناسبی برای مطالعات آتی باشد. همچنین، مقایسه اثرپذیری قیمت اقلام پروتئینی از نوسانات نرخ ارز و نیز گنجاندن سایر فاکتورهای تأثیرگذار می‌توانند در تحقیقات آتی مورد نظر باشند. سیاست‌گذار باید نقش نرخ ارز را در رفاه مصرف‌کننده و تولیدکننده در نظر بگیرد. مصون‌سازی قیمت اقلام مهم تأمین‌کننده امنیت غذایی نسبت به تکانه‌های ارزی باید در دستور کار سیاست‌گذار قرار گیرد.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
بازار محصولات کشاورزی و منابع طبیعی
دریافت: 1404/4/21 | پذیرش: 1404/8/8
دریافت: 1404/4/21 | پذیرش: 1404/8/8
فهرست منابع
1. Alipour, A. (2024). Analyzing and Comparing the Spillover Effects of Exchange Rate Fluctuations on the Price of Protein Products in Urban and Rural Areas of Iran. Agricultural Economics and Development, 31(4), 217-243. [In Persian]
2. Azimi, S. R., Miri, A. A., Taghizadeh, K., & Samadi, R. (2013). The Study of Trend and Causes of Iran's Inflation During (2010 -2012) and Measures Fulfilled to Subdue it. Quarterly Journal of Fiscal and Economic Policies, 1(1), 25-58. [In Persian]
3. Bala, I., Mukhtar, M. M., Saka, H. K., Abdullahi, N., & Ibrahim, S. S. (2019). Determination of insecticide susceptibility of field populations of tomato leaf miner (Tuta absoluta) in Northern Nigeria. Agriculture, 9(1), 7. [DOI:10.3390/agriculture9010007]
4. chizari, A., hosseini, S. S. & hosseini, F. (2022). The Impact of Foreign Exchange and Trade Policies on Food Security. Agricultural Economics, 16(2), 103-118. [In Persian]
5. Elmi, Z., Aboonouri, E., Rasekhi, S. & Shahrazi, M. (2014). The Influence of Volatility Structural Changes on Shock Transmission and Volatility Spillover between Gold and Stock Markets in Iran. Economic Modelling, 8(26), 57-73. [In Persian]
6. Ezzati-Shourgoli, A., & Khodavaisi, H. (2021). An Estimation of the Exchange Rate Pass-Through to Domestic Prices in the Iranian Economy: An Application of the Time-Varying Parameter Models. The Economic Research (Sustainable Growth and Development), 21(1), 29-62. [In Persian]
7. Food and Agriculture Organization (FAO) (2021). statistical dataset. Retrieved from https://www.fao.org/faostat/en/#home
8. Food and Agriculture Organization (FAO) (2023). statistical dataset. Retrieved from https://www.fao.org/faostat/en/#home
9. Ghaderimoghadam, R., Rafiei Atani, A., & Baran Zahi, V. (2018). Investigating the relationship between the inflation rate and the exchange rate in the Iranian economy (using the vector autoregression method during the period 1331-1331). Applied Researches in Management and Accounting, (12), 24-36. [In Persian]
10. Jalali, R., & Mirebrahimi, A. (2015). Investigating the trend of meat production and consumption in Iran during the years 2001 to 2012. 3(5), 20-20. [In Persian]
11. Kalkuhl, M., Von Braun, J., & Torero, M. (2016). Volatile and extreme food prices, food security, and policy: an overview. Food Price Volatility and its Implications for Food Security and Policy, 3-31. [DOI:10.1007/978-3-319-28201-5_1]
12. Kuma, B., & Gata, G. (2023). Factors affecting food price inflation in Ethiopia: An autoregressive distributed lag approach. Journal of Agriculture and Food Research, 12, 100548. [DOI:10.1016/j.jafr.2023.100548]
13. Layani, G., & Mehrjou, S. (2023). Asymmetric Effects of Exchange Rate and Oil Price Changes on Food and Agricultural Product Prices in Iran: Application of NARDL Approach. Journal of Agricultural Economics and Development, 37(1), 35-48. [In Persian]
14. Mohammadpour Kesvati, N., & Khalilian, S. (2017). Investigating the effect of exchange rate on the price ofchicken meat using the self-explanatory model with distributional lags (ARDL): a case study of Mazandaran. Paper presented at the third international conference on industrial management and engineering. [In Persian]
15. Moradi, S., & Javanbakhet, O. (2018). Investigating the effect of exchange rate fluctuations on the price of frozen meat in the Iranian market. Paper presented at the The 6th International Conference on Applied Research in Agricultural Sciences. [In Persian]
16. Nemati, S., Asgharpour, H., & Bazel, S. (2018). Investigating the pass-through of exchange rates on food prices in Iran: ARDL's approach. Paper presented at the second international conference on management and business. [In Persian]
17. Nofarsti, M. (1999). Unit root and aggregation in econometrics. Rasa Cultural Services Institute, First edition, Tehran. [In Persian]
18. Nofarsti, M. (2008). Unit root and Cointegration in econometrics (Vol. 6): Rasa. [In Persian]
19. Pesaran, M. H., & Pesaran, B. (1997). Working with Microfit 4.0: Interactive econometric analysis. (No Title).
20. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. [DOI:10.1002/jae.616]
21. Pishbahar, E., Ghahremanzadeh, M., & Aref Eshghi, T. (2013). Exchange Pass-Through in to Food Inflation in Iran. Agricultural Economics, 7(4), 1-21. [In Persian]
22. Rudolf, R. (2019). The impact of maize price shocks on household food security: Panel evidence from Tanzania. Food Policy, 85, 40-54. [DOI:10.1016/j.foodpol.2019.04.005]
23. Tavakoli, A., Turquoise, N., & Karimi, F. (2015). The effect of exchange rate fluctuations on economic growth and inflation, 1340-1388. Bi-Quarterly Journal of development Economics and Planning, 4(1), 1-36. [In Persian]
24. Teshkini, A. (2014). Applied econometrics with the help of microfit. Dibagran Cultural and Artistic Institute of Tehran, first edition, Tehran. [In Persian]
25. UN, U. N. (2020). Statistic Database Retrieved from https://www.un.org/en/
26. Vajdi, F., Ghahremanzadeh, M., & Hosseinzad, J. (2018). Risk spillover effect of exchange rate on chicken market and its major inputs in Iran. Journal of Agricultural Economics and Development, 32(3), 213-225. [In Persian]
27. Yazdani M., & Zare, S. (2016). Investigating Effect of Exchange Rate Shocks on Inflation in Iranian Economy during Seasonal Period 2000-2012. Journal of Applied Economics Studies in Iran, 5(17), 171-197. [In Persian]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
