Economy and Food Security

fa عوامل موثر بر تجارت محصولات کشاورزی کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای با استفاده از مدل جاذبه: رهیافت هم‎ انباشتگی پانلی با وابستگی مقطعی Factors Affecting the Trade of Agricultural Products of the Member Countries of the Shanghai Cooperation Organization using the Gravity Model: a Panel Cointegration Approach with Cross-Sectional Dependence سیاست گزاری و مدیریت بازار محصولات کشاورزی و منابع طبیعی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده مبسوط مقدمه و هدف: یکی از مهم&lrm;ترین تشکل&lrm;های موفق در منطقه&lrm;ی آسیای مرکزی، سازمان همکاری شانگهای است که عضویت کشورها در این سازمان باعث یکپارچگی اقتصادی آن&lrm;ها شده ‌است. سازمان همکاری شانگهای بستری را فراهم می‌کند تا کشورهای عضو بتوانند در زمینه‌های تجاری، چه به صورت دوجانبه و چه چندجانبه، همکاری و به توسعه منطقه کمک کنند. در صورتی که این سازمان به مسیر موفقیت خود ادامه دهد، تأثیر آن بر زندگی حدود ۴۵ درصد جمعیت جهان محسوس خواهد بود، دستاوردی که می‌توان آن را نقطه عطفی در روند پیشرفت کره زمین دانست. بخش کشاورزی به عنوان یکی از حوزه‌های راهبردی، نه تنها امنیت غذایی را تضمین می‌کند، بلکه در رشد اقتصادی، ایجاد فرصت‌های شغلی و گسترش صادرات غیرنفتی کشور نیز نقش کلیدی ایفا می‌کند. در این راستا، یکی از بخش&lrm;های تاثیرپذیر از عضویت ایران در سازمان شانگهای، بخش کشاورزی است. بخش کشاورزی ایران به دلیل سهم قابل توجه در تولید ناخالص داخلی و اشتغال، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و هرگونه تغییر در روابط تجاری این بخش با کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای می‌تواند اثرات مستقیم بر توسعه پایدار اقتصادی کشور داشته باشد. لذا، در این پژوهش به بررسی عوامل تآثیرگذار بر تجارت میان محصولات کشاورزی ایران و کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای پرداخته شد و به این سوال که آیا عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای باعث بهبود تجارت دو جانبه محصولات کشاورزی ایران و کشورهای عضو این سازمان می‌گردد پاسخ داده شد. مواد و روش&lrm;ها: برای دستیابی به هدف پژوهش، داده‌های آماری مربوط به کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای شامل چین، روسیه، هند، پاکستان، ازبکستان، تاجیکستان، قزاقستان، قرقیزستان و ایران در دوره‌ی زمانی ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۲ از بانک جهانی و گمرک جمهوری اسلامی ایران گردآوری شدند. در این راستا، ابتدا آزمون وابستگی مقطعی پسران (۲۰۰۴) به‌منظور بررسی وجود همبستگی میان کشورها انجام شد. سپس، آزمون ریشه واحد پسران و آزمون هم‌انباشتگی پانلی وسترلاند (۲۰۰۷) برای بررسی روابط بلندمدت میان متغیرها به کار گرفته شد. در نهایت، مدل جاذبه به‌عنوان چارچوب نظری و تجربی جهت تخمین ضرایب و تحلیل روابط تجاری مورد استفاده قرار گرفت. این مدل به دلیل توانایی در توضیح جریان‌های تجاری بین کشورها بر اساس عوامل اقتصادی و جغرافیایی، انتخاب مناسبی برای موضوع پژوهش محسوب می‌شود. یافته&lrm;ها: برای بررسی عوامل مؤثر بر میزان تجارت دوجانبه محصولات کشاورزی میان ایران و اعضای سازمان همکاری شانگهای، الگوی جاذبه تعمیم یافته با استفاده از داده‌های مربوط به کشورهای عضو در بازه زمانی 2001 تا 2022 برآورد گردید. در پژوهش حاضر، در ابتدا از آزمون وابستگی مقطعی پسران (2004) برای تعیین وجود یا عدم وجود وابستگی مقطعی استفاده شد. پس از تائید وابستگی مقطعی، به منظور تخمین رابطه تعادلی بلندمدت بین متغیرهای مدل، آزمون ریشه واحد پسران و آزمون هم&lrm;انباشتگی پانلی وسترلاند (2007) انجام شد. بر اساس آزمون هم &lrm;انباشتگی وسترلاند، وجود رابطه تعادلی بلندمدت بین متغیرهای مدل پذیرفته شد. بعد از اثبات وجود هم &lrm;انباشتگی بین متغیرهای مدل، بدون نگرانی از بروز مشکل رگرسیون کاذب مدل جاذبه به روش پانل دیتا برای دوره زمانی 2022-2001 برآورد شده است. در ادامه، نتایج آزمون هاسمن تحلیل شد و با توجه به معناداری آن، روش مناسب یعنی مدل اثرات ثابت انتخاب گردید. نتایج نشان می دهند که متغیرهای تولید ناخالص داخلی، فاصله جغرافیایی، نرخ ارز واقعی، متغیر مشابهت و متغیر مجازی عضویت در سازمان همکاری شانگهای متغیرهای تآثیرگذار بر روابط تجاری دو جانبه محصولات کشاورزی ایران و کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای هستند. در این راستا، یک درصد افزایش در تولید ناخالص داخلی کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای، حجم تجارت دو جانبه محصولات کشاورزی ایران و کشورهای عضو را 0/04 درصد افزایش داد. همچنین یک درصد افزایش در نرخ ارز واقعی، تجارت دوجانبه محصولات کشاورزی ایران و کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای را  0/17 درصد افزایش داد. همچنین، متغیر مسافت، تجارت کشور ایران و کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای را کاهش داد. ضریب متغیر مجازی عضویت در سازمان همکاری شانگهای نیز بیانگر این است عضویت ایران در این سازمان 0/19 درصد تجارت میان ایران و کشورهای عضو را افزایش داد. نتیجه&lrm;گیری: بر اساس یافته‌های پژوهش، برای گسترش تجارت محصولات کشاورزی میان ایران و اعضای سازمان همکاری شانگهای، پیشنهادهای زیر ارائه می‌شوند. افزایش تولید ناخالص داخلی که بیانگر ظرفیت و توان اقتصادی کشورها است، موجب ارتقای توان تولید و جذب کالاها میشود و در نتیجه عرضه و تقاضا در تجارت دوجانبه را تقویت می‌کند. بنا بر این، رشد تولید ناخالص داخلی ایران و شرکای تجاری آن، به توسعه مبادلات کشاورزی میان دو طرف منجر خواهد شد. از آنجا که نرخ ارز اثر مثبت بر تجارت محصولات کشاورزی دارد، لازم است تا سیاست‌های تجاری به گونه‌ای طراحی شوند که مانعی برای رشد این تجارت ایجاد نکنند. با توجه به رابطه منفی میان فاصله جغرافیایی و حجم تجارت، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ضروری است. همچنین کشورهایی که فاصله کمتری با ایران دارند، از ظرفیت بالاتری برای همکاری تجاری برخوردارند و انعقاد پیمان‌های منطقه‌ای با آنها اهمیت ویژه‌ای دارد. در نهایت، با توجه به حضور تقریبا غیر فعال ایران در پیمان&lrm;های منطقه&lrm;ای، عضویت اخیر در سازمان همکاری شانگهای می‌تواند فرصت‌های ارزشمندی را برای توسعه تجارت کشاورزی و تقویت همکاری‌های اقتصادی با کشورهای عضو فراهم آورد. </div> <div style="text-align: justify;">Extended Abstract Background: One of the most important and successful organizations in the Central Asian region is the Shanghai Cooperation Organization (SCO), whose membership has led to economic integration among its member states. The SCO provides a platform for member countries to cooperate in trade, both bilaterally and multilaterally, thereby contributing to regional development. If the organization continues on its path of success, its impact will be felt in the lives of about 45 percent of the world’s population, a remarkable achievement in the progress of the planet. The agricultural sector, as one of the strategic areas, not only ensures food security but also plays a key role in the economic growth, job creation, and the expansion of non-oil exports. In this regard, agriculture is one of the sectors influenced by Iran’s membership in the SCO. Given its significant share in GDP and employment, Iran’s agricultural sector holds special importance, and any changes in its trade relations with SCO member countries can have direct effects on the country’s sustainable economic development. Therefore, this study examined factors affecting the trade in agricultural products between Iran and SCO member states and addressed the question of whether Iran’s membership in the SCO improves bilateral trade in agricultural products between Iran and the organization’s members. Methods: To achieve the research objective, statistical data related to the member countries of the SCO, including China, Russia, India, Pakistan, Uzbekistan, Tajikistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, and Iran, were collected from the World Bank and the Customs Administration of the Islamic Republic of Iran for the period 2001 to 2022. In this regard, the Pesaran cross-sectional dependence test (2004) was first conducted to examine the existence of correlations among countries. Subsequently, the Pesaran unit root test and the Westerlund panel cointegration test (2007) were employed to investigate the long-term relationships among the variables. Finally, the gravity model was applied as the theoretical and empirical framework to estimate coefficients and analyze trade relations. This model was chosen due to its ability to explain trade flows between countries based on economic and geographical factors, making it an appropriate choice for the subject of the study. Results: To examine factors influencing the volume of bilateral trade in agricultural products between Iran and the members of the SCO, the extended gravity model was estimated using data from member countries over the period 2001 to 2022. In this study, the Pesaran cross-sectional dependence test (2004) was first applied to determine the presence or absence of cross-sectional dependence. After confirming cross-sectional dependence, the Pesaran unit root test and the Westerlund panel cointegration test (2007) were conducted to estimate the long-term equilibrium relationship among the model variables. The existence of a long-term equilibrium relationship among the variables was accepted based on the Westerlund cointegration test. Following the confirmation of cointegration, the gravity model was estimated using panel data for the period 2001–2022 without concern for spurious regression. Subsequently, analyzing the Hausman test results revealed their statistical significance, and the fixed effects model was selected as the appropriate method. The findings revealed that GDP, geographical distance, real exchange rate, Linder variable, and the dummy variable for membership in the SCO were the key factors affecting bilateral trade relations in agricultural products between Iran and SCO member states. Specifically, a 1% increase in the GDP of SCO member countries raised the bilateral trade volume of agricultural products between Iran and these members by 0.04 percent. Likewise, a 1% increase in the real exchange rate increased bilateral trade in agricultural products by 0.17 percent. In contrast, geographical distance negatively affected trade between Iran and the SCO members. Moreover, the coefficient of the dummy variable for SCO membership indicated that Iran’s accession to the organization increased the trade between Iran and its members by 0.19 percent. Conclusion: Based on the findings of the study, the following recommendations are proposed to expand agricultural trade between Iran and the members of the SCO. An increase in gross domestic product, which reflects the economic capacity and strength of countries, enhances their ability to produce and absorb goods, thereby strengthening supply and demand in bilateral trade. Accordingly, the growth of GDP in Iran and its trading partners will lead to the development of agricultural exchanges between the two sides. Since the exchange rate has a positive effect on agricultural trade, trade policies should be designed in a way that does not hinder the growth of this sector. Considering the negative relationship between geographical distance and trade volume, it is essential to develop international transportation infrastructure. Moreover, countries geographically closer to Iran possess greater potential for trade cooperation, making the conclusion of regional agreements with them particularly important. Finally, given Iran’s relatively inactive participation in regional agreements, its recent membership in the SCO can provide valuable opportunities for expanding agricultural trade and strengthening economic cooperation with member states.  </div> سازمان همکاری شانگهای, مدل جاذبه, محصولات کشاورزی, ایران Agricultural products, Gravity model, Iran, Shanghai Cooperation Organization 1 11 http://efs.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-186-1&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Rezaeifar مریم رضائی فر m.rezaeifar@modares.ac.ir 1003194753284600969 1003194753284600969 No Faculty of Agriculture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Hamed Hamed Najafi Alamdarlo حامد نجفی علمدارلو hamed_najafi@modares.ac.ir 1003194753284600970 1003194753284600970 Yes Department of Economics, Faculty of Agriculture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Anise Jami انیسه جمی anisejami@gmail.com 1003194753284600971 1003194753284600971 No Faculty of Agriculture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران