Economy and Food Security

fa اثر شاخص ‎های اقتصاد دانش‎ بنیان بر اشتغال بخش کشاورزی (مطالعه موردی: کشورهای عضو اوپک) The Effect of Knowledge-Based Economy Indicators on Employment in the Agricultural Sector (Case Study: OPEC Member Countries) سیاست گزاری و مدیریت بازار محصولات کشاورزی و منابع طبیعی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده مبسوط مقدمه: اهمیت ایجاد اشتغال در تحقق ثبات اقتصادی و اجتماعی جوامع، موضوعی انکارناپذیر و از ارکان اساسی توسعه پایدار به &lrm;شمار می‌رود. اشتغال نه‌تنها به‌عنوان منبع اصلی تأمین درآمد خانوارها مطرح است، بلکه نقش تعیین‌کننده‌ای در ارتقای سطح رفاه عمومی، کاهش فقر، افزایش سرمایه اجتماعی و تقویت انسجام اقتصادی جامعه ایفا می‌کند. توجه هرچه بیشتر سیاست‌گذاران به مقوله اشتغال می‌تواند زمینه‌ساز افزایش بهره‌وری نیروی کار، کاهش نابرابری‌های اقتصادی و در نهایت دستیابی به توسعه همه‌جانبه و متوازن در سطح ملی گردد. در این میان، کشورهای عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند چرا که وفور منابع طبیعی، به‌ویژه درآمدهای حاصل از صادرات نفت، باید به‌طور بالقوه زمینه‌ساز تقویت سرمایه‌گذاری، توسعه زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت‌های اشتغال‌زایی در این کشورها باشد. با این &lrm;حال، پرسش اساسی این است که چرا بسیاری از کشورهای صادرکننده نفت، علی‌رغم برخورداری از درآمدهای سرشار نفتی که می‌تواند عامل مهمی در تجهیز منابع سرمایه‌ای و مالی تلقی شود، از رشد اقتصادی پایدار، متنوع و اشتغال‌زا برخوردار نیستند؟ این وضعیت که غالباً در قالب پدیده‌هایی نظیر «وابستگی به نفت»، «بیماری هلندی» و ضعف در تنوع‌بخشی اقتصادی بروز می‌یابد، نشان‌دهنده چالش‌های ساختاری در مسیر تبدیل درآمدهای نفتی به فرصت‌های مولد اشتغال است. از سوی دیگر، در دنیای امروز شاهد تحولات عمیق در ساختار اقتصادی کشورها هستیم. یکی از مهم‌ترین این تحولات، حرکت جوامع به سمت اقتصاد دانش‌بنیان و مبتنی &lrm;بر نوآوری است، اقتصادی که در آن دانش، فناوری و سرمایه انسانی به‌عنوان مهم‌ترین عوامل تولید شناخته می‌شوند. در این چارچوب، توسعه پایدار و افزایش توان رقابتی کشورها بیش از هر زمان دیگری به&lrm; میزان تولید، انتشار و به‌کارگیری دانش وابسته شده &lrm;است. بخش کشاورزی نیز به‌عنوان یکی از بخش‌های کلیدی در ایجاد اشتغال، امنیت غذایی و توسعه روستایی، از این تحولات مستثنی نیست. بهبود و افزایش بهره‌وری در کشاورزی، بیش از هر چیز، نتیجه انتقال از نظام‌های تولید منبع‌محور و سنتی به نظام‌های تولید دانش‌بنیان و فناورمحور است. در این راستا، اقتصاد مبتنی بر دانش خواستار ادغام دانش، نوآوری و فناوری‌های نوین، به‌ویژه فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، با فعالیت‌های کشاورزی است. ابزارها و سامانه‌های ICT که ترکیبی از عوامل انسانی و ماشینی هستند، می‌توانند با بهبود دسترسی به اطلاعات، ارتقای مدیریت منابع، کاهش هزینه‌های تولید و افزایش کارایی، نقش مؤثری در افزایش بهره‌وری ایفا کنند. تجربه‌های جهانی نشان می‌دهند که ورود فناوری اطلاعات به هر حوزه‌ای، به‌طور معمول با افزایش کارایی، ارتقای کیفیت تولید و گسترش فرصت‌های شغلی همراه بوده است. بر این اساس، اقتصاد دانش‌بنیان به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی در مباحث مرتبط با اشتغال، از اهمیت به سزایی برخوردار است و می‌تواند اثرات قابل‌توجهی بر ایجاد و توسعه اشتغال، به‌ویژه در بخش کشاورزی، داشته باشد. مواد و روش‌‌ها: تحقیق حاضر به بررسی اثرات شاخص&lrm; های اقتصاد دانش&lrm;&lrm; بنیان، بر اشتغال بخش کشاورزی کشورهای عضو اوپک پرداخته است. متدولوژی ارزیابی دانش و فرایند نرمال کردن متغیرها به این صورت است که در آغاز، هریک از کشورها بر مبنای مقدار خام نماگر مرتب و رتبه هر کشور مشخص می &lrm;شود. رتبه اول به کشوری اختصاص می&lrm;یابد که دارای بیشترین مقدار از متغیر مربوطه باشد. این روند ادامه پیدا می &rlm;کند تا این که پایین &lrm;ترین کشور نیز رتبه بندی شود. برای این منظور، از چهار شاخص معرفی شده توسط بانک جهانی شامل شاخص &lrm;های اقتصادی، آموزشی، نوآوری و فناوری طی سال&lrm; های 2000 الی 2019 استفاده شد و به&lrm; کمک روش حداقل مربعات معمولی کاملاً اصلاح شده (FMOLS) برآورد گردید. یافته‌‌ها: نتایج آزمون ایستایی نشان دادند که تمامی متغیرهای مدل در سطح یک درصد نامانا بودند و تفاضل مرتبه اول آن در سطح یک درصد مانا بود. در این مطالعه، برای بررسی آزمون هم &rlm;انباشتگی در مدل از روش ارائه شده توسط کائو استفاده شده. با توجه به نتایج آزمون کائو، مقدار آماره ADF برای متغیر اشتغال در سطح اطمینان 5 درصد کاملأ معنی &rlm;دار بود. بنابراین، با توجه به نتایج آزمون کائو، وجود رابطه بلندمدت میان اشتغال بخش کشاورزی و سایر متغیرهای مدل مورد تأیید قرار گرفت. به بیان دیگر، فرضیه صفر مبنی بر عدم وجود هم &lrm;انباشتگی یا رابطه بلندمدت رد شد. پس از اثبات وجود هم &rlm;انباشتگی در مدل، با استفاده از آزمون هم &rlm;انباشتگی کائو به تخمین رابطه به &lrm;روش FMOLS پرداخته شد. نتایج برآورد نشان دادند که به غیر از شاخص اقتصادی، مابقی مؤلفه &lrm;های اقتصاد دانش&rlm; بنیان بر اشتغال بخش کشاورزی کشورهای مورد بررسی اثر معنی&lrm; داری داشت. نتیجه‌‌گیری: نتایج این مطالعه نشان می &lrm;دهند که به‌جز شاخص اقتصادی، سایر مؤلفه‌های اقتصاد دانش‌بنیان اثر معناداری بر اشتغال بخش کشاورزی در کشورهای مورد بررسی داشته‌اند. به‌طور مشخص، شاخص فناوری و نوآوری اثر منفی بر اشتغال کشاورزی داشته است که می‌تواند بیانگر جایگزینی فناوری به‌جای نیروی کار، به‌ویژه نیروی کار کم‌مهارت، در کوتاه‌مدت باشد. در مقابل، شاخص آموزش اثر مثبت و معناداری بر اشتغال بخش کشاورزی نشان داده است که اهمیت ارتقای سطح دانش، مهارت و توانمندی نیروی انسانی را در ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار برجسته می‌سازد. این یافته‌ها نشان می‌دهند که نقش آموزش در اقتصاد دانش‌بنیان، به‌ویژه در بخش کشاورزی، نه‌تنها مکمل فناوری است، بلکه می‌تواند آثار منفی احتمالی ناشی از پیشرفت‌های فناورانه بر اشتغال را نیز تعدیل کند. بر این اساس، مجموعه‌ای از توصیه‌های سیاستی قابل ارائه است. نخست، سرمایه‌گذاری در آموزش نیروی کار، به‌ویژه آموزش‌های مبتنی&lrm;بر فناوری و مهارت‌های نوین کشاورزی، باید در اولویت سیاست‌های توسعه‌ای قرار گیرد و این سرمایه‌گذاری‌ها در راستای تحقق اهداف توسعه پایدار هدایت شوند. دوم، دولت‌ها لازم است با ایجاد انگیزه، ارتقای توانمندی‌ها و بازآموزی معلمان در تمامی سطوح آموزشی، همراه با توسعه و بهبود زیرساخت‌های آموزشی، استانداردهای آموزش کشاورزی را ارتقا دهند تا نظام آموزشی بتواند پاسخگوی نیازهای اقتصاد دانش‌بنیان باشد. سوم، تقویت ثبات و رشد اقتصادی، همراه با افزایش سرمایه‌گذاری در نوآوری‌ها و فناوری‌های مناسب بخش کشاورزی، می‌تواند به بهبود وضعیت اشتغال در این بخش کمک کند. اتخاذ سیاست‌هایی که منجربه به‌کارگیری فناوری‌های متناسب با شرایط بومی و ساختار نیروی کار شود، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. چهارم، با توجه به رابطه مثبت میان اختراعات و نوآوری‌های ثبت‌شده با اشتغال، ضروری است دولت‌ها بسترهای لازم برای حمایت گسترده‌تر از فعالیت‌های نوآورانه را فراهم آورند. در این میان، شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز دانشگاهی می‌توانند با تأمین هزینه‌های اولیه و نهایی فرآیند اختراع و تجاری‌سازی نوآوری‌ها، نقش بالقوه و مؤثری در افزایش اشتغال، به‌ویژه اشتغال دانش‌محور در بخش کشاورزی، ایفا کنند.  </div> <div style="text-align: justify;">Extended Abstract Background: The importance of employment creation in achieving economic and social stability in societies is undeniable and constitutes one of the fundamental pillars of sustainable development. Employment not only serves as the main source of household income but also plays a decisive role in improving overall welfare, reducing poverty, increasing social capital, and strengthening economic cohesion within society. Greater attention by policymakers to employment issues can lead to higher labor productivity, a reduction in economic inequalities, and, ultimately, the achievement of comprehensive and balanced development at the national level. In this context, member countries of the Organization of the Petroleum Exporting Countries (OPEC) hold a special position, as the abundance of natural resources—particularly revenues derived from oil exports—should potentially contribute to strengthening investment, developing infrastructure, and increasing employment-generating capacity in these countries. Nevertheless, the fundamental question remains: why do many oil-exporting countries, despite possessing substantial oil revenues that can be considered an important factor in mobilizing capital and financial resources, fail to achieve sustainable, diversified, and employment-generating economic growth? This situation, which often manifests in the form of phenomena such as oil dependence, the Dutch disease, and weak economic diversification, indicates structural challenges in transforming oil revenues into productive employment opportunities. On the other hand, the contemporary world is witnessing profound and fundamental changes in the economic structures of countries. One of the most important of these transformations is the movement of societies toward a knowledge-based and innovation-driven economy, in which knowledge, technology, and human capital are recognized as the most important factors of production. Within this framework, sustainable development and the enhancement of national competitiveness have become more dependent than ever on the production, dissemination, and application of knowledge. The agricultural sector, as one of the key sectors in employment creation, food security, and rural development, is not exempt from these transformations. Improvements and increases in agricultural productivity are primarily the result of a transition from resource-based and traditional production systems to knowledge-based and technology-oriented production systems. In this regard, the knowledge-based economy calls for the integration of knowledge, innovation, and modern technologies—particularly information and communication technologies (ICT)—into agricultural activities. Information and communication technologies, as powerful and transformative technologies, have the capacity to bring about fundamental changes in agricultural production systems and the food industry. ICT tools and systems, which are a combination of human and machine factors, can play an effective role in increasing productivity by improving access to information, enhancing resource management, reducing production costs, and increasing efficiency. Global experiences show that the introduction of information technology into any field is usually accompanied by higher efficiency, improved production quality, and the expansion of employment opportunities. Accordingly, the knowledge-based economy is one of the key factors in discussions related to employment and can have significant effects on job creation and employment development, particularly in the agricultural sector. Methods: This research aims to investigate the effects of knowledge-based economy indicators on employment in the agricultural sector of OPEC member countries. The methodology used involves sorting each country based on the raw value of the index and assigning the first rank to the country with the highest value. Four indicators from the World Bank, including economic, educational, innovation, and technology indicators, were used from 2000 to 2019. The fully modified ordinary least squares (FMOLS) method was used for estimation. Results: Tests for the stationarity of the model variables showed that all variables were non-significant at the level of 1% and significant at the first-order difference level of 1%. The cointegration test, using the method provided by Cao, confirmed the existence of a long-term relationship between employment in the agricultural sector and the other model variables. The FMOLS model estimation showed that, apart from the economic index, the remaining components of the knowledge-based economy had a significant effect on employment in the agricultural sector. Conclusion: The results of this study indicate that, with the exception of the economic index, the remaining components of the knowledge-based economy have a statistically significant impact on employment in the agricultural sector of the investigated countries. Specifically, the technology and innovation index has a negative effect on agricultural employment, which may indicate the substitution of technology for labor—particularly low-skilled labor—in the short run. In contrast, the education index exhibits a positive and statistically significant effect on employment in the agricultural sector, highlighting the importance of enhancing the level of knowledge, skills, and competencies of the workforce in creating sustainable employment opportunities. These findings suggest that the role of education within the knowledge-based economy, especially in the agricultural sector, is not only complementary to technology but can also mitigate the potential adverse effects of technological progress on employment. A set of policy recommendations can be proposed based on these findings. First, investment in workforce education—particularly technology-oriented training and modern agricultural skill development—should be prioritized within development policies, and such investments should be aligned with the objectives of sustainable development. Second, governments should improve agricultural education standards by creating incentives, enhancing capacities, and retraining teachers at all educational levels, while simultaneously expanding and upgrading educational infrastructure to ensure that the education system is capable of meeting the demands of a knowledge-based economy. Third, strengthening economic stability and growth, together with increased investment in agricultural innovations and appropriate technologies, can contribute to improving employment conditions in the agricultural sector. In this regard, the adoption of policies that promote technologies compatible with local conditions and labor market structures is of particular importance. Fourth, given the positive relationship between registered inventions and innovations and employment, governments are encouraged to provide broader support mechanisms for innovative activities. In this context, knowledge-based firms and academic institutions can play a potential and effective role in increasing employment—particularly knowledge-intensive employment in the agricultural sector—by financing the initial and final stages of invention and the commercialization of innovations.  </div> اشتغال بخش کشاورزی, اقتصاد دانش بنیان, حداقل مربعات معمولی کاملا اصلاح شده (FMOLS), کشورهای اوپک Agricultural sector employment, Fully Modified Ordinary Least Square (FMOLS), Knowledge-based economy, OPEC countries 68 79 http://efs.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-164-1&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Asadpour Kordi مریم اسدپور کردی 1003194753284600983 1003194753284600983 Yes Department of Agricultural Economics, Faculty of Agricultural Engineering, Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Sari, Iran گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Abdullah Rajabalinejad عبداله رجبعلی نژاد a.rajabalinejad@iau.ir 1003194753284600984 1003194753284600984 No Department of Agricultural Economy, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran گروه اقتصاد و مدیریت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران Mina Kaviani Darani مینا کاویانی دارانی m.kaviani@iau.ac.ir 1003194753284600985 1003194753284600985 No Department of Agronomy, Shahr-e-Qods Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، آب، غذا و فراسودمندها، واحد شهر قدس، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران