دوره 1، شماره 1 - ( پاییز و زمستان 1404 )                   جلد 1 شماره 1 صفحات 79-68 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Asadpour Kordi M, Rajabalinejad A, Kaviani Darani M. (2026). The Effect of Knowledge-Based Economy Indicators on Employment in the Agricultural Sector (Case Study: OPEC Member Countries). Economy and Food Security. 1(1), 68-79. doi:10.61882/efs.2025.52
URL: http://efs.sanru.ac.ir/article-1-52-fa.html
اسدپور کردی مریم، رجبعلی نژاد عبداله، کاویانی دارانی مینا.(1404). اثر شاخص ‎های اقتصاد دانش‎ بنیان بر اشتغال بخش کشاورزی (مطالعه موردی: کشورهای عضو اوپک) اقتصاد و امنیت غذایی 1 (1) :79-68 10.61882/efs.2025.52

URL: http://efs.sanru.ac.ir/article-1-52-fa.html


1- گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران
2- گروه اقتصاد و مدیریت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران
3- گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، آب، غذا و فراسودمندها، واحد شهر قدس، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده:   (32 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه: اهمیت ایجاد اشتغال در تحقق ثبات اقتصادی و اجتماعی جوامع، موضوعی انکارناپذیر و از ارکان اساسی توسعه پایدار به شمار می‌رود. اشتغال نه‌تنها به‌عنوان منبع اصلی تأمین درآمد خانوارها مطرح است، بلکه نقش تعیین‌کننده‌ای در ارتقای سطح رفاه عمومی، کاهش فقر، افزایش سرمایه اجتماعی و تقویت انسجام اقتصادی جامعه ایفا می‌کند. توجه هرچه بیشتر سیاست‌گذاران به مقوله اشتغال می‌تواند زمینه‌ساز افزایش بهره‌وری نیروی کار، کاهش نابرابری‌های اقتصادی و در نهایت دستیابی به توسعه همه‌جانبه و متوازن در سطح ملی گردد. در این میان، کشورهای عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند چرا که وفور منابع طبیعی، به‌ویژه درآمدهای حاصل از صادرات نفت، باید به‌طور بالقوه زمینه‌ساز تقویت سرمایه‌گذاری، توسعه زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت‌های اشتغال‌زایی در این کشورها باشد. با این حال، پرسش اساسی این است که چرا بسیاری از کشورهای صادرکننده نفت، علی‌رغم برخورداری از درآمدهای سرشار نفتی که می‌تواند عامل مهمی در تجهیز منابع سرمایه‌ای و مالی تلقی شود، از رشد اقتصادی پایدار، متنوع و اشتغال‌زا برخوردار نیستند؟ این وضعیت که غالباً در قالب پدیده‌هایی نظیر «وابستگی به نفت»، «بیماری هلندی» و ضعف در تنوع‌بخشی اقتصادی بروز می‌یابد، نشان‌دهنده چالش‌های ساختاری در مسیر تبدیل درآمدهای نفتی به فرصت‌های مولد اشتغال است. از سوی دیگر، در دنیای امروز شاهد تحولات عمیق در ساختار اقتصادی کشورها هستیم. یکی از مهم‌ترین این تحولات، حرکت جوامع به سمت اقتصاد دانش‌بنیان و مبتنی بر نوآوری است، اقتصادی که در آن دانش، فناوری و سرمایه انسانی به‌عنوان مهم‌ترین عوامل تولید شناخته می‌شوند. در این چارچوب، توسعه پایدار و افزایش توان رقابتی کشورها بیش از هر زمان دیگری به‎ میزان تولید، انتشار و به‌کارگیری دانش وابسته شده است. بخش کشاورزی نیز به‌عنوان یکی از بخش‌های کلیدی در ایجاد اشتغال، امنیت غذایی و توسعه روستایی، از این تحولات مستثنی نیست. بهبود و افزایش بهره‌وری در کشاورزی، بیش از هر چیز، نتیجه انتقال از نظام‌های تولید منبع‌محور و سنتی به نظام‌های تولید دانش‌بنیان و فناورمحور است. در این راستا، اقتصاد مبتنی بر دانش خواستار ادغام دانش، نوآوری و فناوری‌های نوین، به‌ویژه فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، با فعالیت‌های کشاورزی است. ابزارها و سامانه‌های ICT که ترکیبی از عوامل انسانی و ماشینی هستند، می‌توانند با بهبود دسترسی به اطلاعات، ارتقای مدیریت منابع، کاهش هزینه‌های تولید و افزایش کارایی، نقش مؤثری در افزایش بهره‌وری ایفا کنند. تجربه‌های جهانی نشان می‌دهند که ورود فناوری اطلاعات به هر حوزه‌ای، به‌طور معمول با افزایش کارایی، ارتقای کیفیت تولید و گسترش فرصت‌های شغلی همراه بوده است. بر این اساس، اقتصاد دانش‌بنیان به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی در مباحث مرتبط با اشتغال، از اهمیت به سزایی برخوردار است و می‌تواند اثرات قابل‌توجهی بر ایجاد و توسعه اشتغال، به‌ویژه در بخش کشاورزی، داشته باشد.
مواد و روش‌‌ها: تحقیق حاضر به بررسی اثرات شاخص‎ های اقتصاد دانش‎‎ بنیان، بر اشتغال بخش کشاورزی کشورهای عضو اوپک پرداخته است. متدولوژی ارزیابی دانش و فرایند نرمال کردن متغیرها به این صورت است که در آغاز، هریک از کشورها بر مبنای مقدار خام نماگر مرتب و رتبه هر کشور مشخص می شود. رتبه اول به کشوری اختصاص مییابد که دارای بیشترین مقدار از متغیر مربوطه باشد. این روند ادامه پیدا می ‏کند تا این که پایین ترین کشور نیز رتبه بندی شود. برای این منظور، از چهار شاخص معرفی شده توسط بانک جهانی شامل شاخص ‎های اقتصادی، آموزشی، نوآوری و فناوری طی سال‎ های 2000 الی 2019 استفاده شد و به‎ کمک روش حداقل مربعات معمولی کاملاً اصلاح شده (FMOLS) برآورد گردید.
یافته‌‌ها: نتایج آزمون ایستایی نشان دادند که تمامی متغیرهای مدل در سطح یک درصد نامانا بودند و تفاضل مرتبه اول آن در سطح یک درصد مانا بود. در این مطالعه، برای بررسی آزمون هم ‏انباشتگی در مدل از روش ارائه شده توسط کائو استفاده شده. با توجه به نتایج آزمون کائو، مقدار آماره ADF برای متغیر اشتغال در سطح اطمینان 5 درصد کاملأ معنی ‏دار بود. بنابراین، با توجه به نتایج آزمون کائو، وجود رابطه بلندمدت میان اشتغال بخش کشاورزی و سایر متغیرهای مدل مورد تأیید قرار گرفت. به بیان دیگر، فرضیه صفر مبنی بر عدم وجود هم انباشتگی یا رابطه بلندمدت رد شد. پس از اثبات وجود هم ‏انباشتگی در مدل، با استفاده از آزمون هم ‏انباشتگی کائو به تخمین رابطه به روش FMOLS پرداخته شد. نتایج برآورد نشان دادند که به غیر از شاخص اقتصادی، مابقی مؤلفه ‎های اقتصاد دانش‏ بنیان بر اشتغال بخش کشاورزی کشورهای مورد بررسی اثر معنی‎ داری داشت.
نتیجه‌‌گیری: نتایج این مطالعه نشان می دهند که به‌جز شاخص اقتصادی، سایر مؤلفه‌های اقتصاد دانش‌بنیان اثر معناداری بر اشتغال بخش کشاورزی در کشورهای مورد بررسی داشته‌اند. به‌طور مشخص، شاخص فناوری و نوآوری اثر منفی بر اشتغال کشاورزی داشته است که می‌تواند بیانگر جایگزینی فناوری به‌جای نیروی کار، به‌ویژه نیروی کار کم‌مهارت، در کوتاه‌مدت باشد. در مقابل، شاخص آموزش اثر مثبت و معناداری بر اشتغال بخش کشاورزی نشان داده است که اهمیت ارتقای سطح دانش، مهارت و توانمندی نیروی انسانی را در ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار برجسته می‌سازد. این یافته‌ها نشان می‌دهند که نقش آموزش در اقتصاد دانش‌بنیان، به‌ویژه در بخش کشاورزی، نه‌تنها مکمل فناوری است، بلکه می‌تواند آثار منفی احتمالی ناشی از پیشرفت‌های فناورانه بر اشتغال را نیز تعدیل کند. بر این اساس، مجموعه‌ای از توصیه‌های سیاستی قابل ارائه است. نخست، سرمایه‌گذاری در آموزش نیروی کار، به‌ویژه آموزش‌های مبتنیبر فناوری و مهارت‌های نوین کشاورزی، باید در اولویت سیاست‌های توسعه‌ای قرار گیرد و این سرمایه‌گذاری‌ها در راستای تحقق اهداف توسعه پایدار هدایت شوند. دوم، دولت‌ها لازم است با ایجاد انگیزه، ارتقای توانمندی‌ها و بازآموزی معلمان در تمامی سطوح آموزشی، همراه با توسعه و بهبود زیرساخت‌های آموزشی، استانداردهای آموزش کشاورزی را ارتقا دهند تا نظام آموزشی بتواند پاسخگوی نیازهای اقتصاد دانش‌بنیان باشد. سوم، تقویت ثبات و رشد اقتصادی، همراه با افزایش سرمایه‌گذاری در نوآوری‌ها و فناوری‌های مناسب بخش کشاورزی، می‌تواند به بهبود وضعیت اشتغال در این بخش کمک کند. اتخاذ سیاست‌هایی که منجربه به‌کارگیری فناوری‌های متناسب با شرایط بومی و ساختار نیروی کار شود، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. چهارم، با توجه به رابطه مثبت میان اختراعات و نوآوری‌های ثبت‌شده با اشتغال، ضروری است دولت‌ها بسترهای لازم برای حمایت گسترده‌تر از فعالیت‌های نوآورانه را فراهم آورند. در این میان، شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز دانشگاهی می‌توانند با تأمین هزینه‌های اولیه و نهایی فرآیند اختراع و تجاری‌سازی نوآوری‌ها، نقش بالقوه و مؤثری در افزایش اشتغال، به‌ویژه اشتغال دانش‌محور در بخش کشاورزی، ایفا کنند.

 
متن کامل [PDF 1585 kb]   (18 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: سیاست گزاری و مدیریت بازار محصولات کشاورزی و منابع طبیعی
دریافت: 1404/4/17 | پذیرش: 1404/8/24

فهرست منابع
1. Azizi, F., & Moradi, F. (2018). 08 Calculating the index and sub-indices of knowledge-based economy for Iran. Journal of Economic Research and Policies, 26(85), 243-270. [In Persian]
2. Devarajan, S. (2016). The paradox of higher education in MENA. Brookings: Future Development Blog. June, 27, 2016.
3. Emadzadeh M., Shahnazi, R. A., Babaki, R. A., & Mohammadzadeh, A. (2006). The Effect of ICT on Employment. Tahghighat-e-Eghtesadi, 75, 197-221. [In Persian]
4. Naghavi, S. (2019). "The role of knowledge-based economic in the agriculture growth of selected countries with an emphasis on Iran." Agricultural Economics (Karaj) 13(2).
5. OECD: The Organisation for Economic Co-operation and Development: https://www.oecd.org
6. Olopade, B. C., Okodua, H., Oladosun, M., & Asaleye, A. J. (2019). "Human capital and poverty reduction in OPEC member-countries." Heliyon 5(8): e02279. [DOI:10.1016/j.heliyon.2019.e02279]
7. OPEC. (2022) (Organization of the Petroleum Exporting Countries) www.opec.org, Opec Fund: https://opecfund.org/focus-areas/financial
8. Rabiei, N. (2008). The Role of Research and Development in Economic Development of the Countries. Quarterly Roshd-e-Fanavari, 15, 35-40. [In Persian]
9. Rajabalinejad, A. (2023). "Environmental Diplomacy and Climate Change (Integral view for Sustainable policymaker)". Foreign Policy Quarterly: 2- 2023
10. Raspe, O., & Oort, F. V. (2011). The Knowledge Economy and Urban Economic Growth. Urban and Regional research center Utrecht. Accessed at: http://econ.geog.uu.nl/peeg/peeg.html.
11. Saliba, George. (2011). Islamic Science and the Making of the European Renaissance. Cambridge, Mass: The MIT Press.
12. Samadian, F., Farzaneh, Momeni, Farshad and Amiri (2017). "Oil Revenues, Institutions and Employment Capacity: A Case Study of the Oil Exporting Countries (OPEC)." Economic Research Journal 17(65), 51-80.
13. Stivachtis, Y. A. (2019). Science, Technology and Security in the Middle East. Regional Security in the Middle East: Sectors, Variables and Issues, E-International Relations. United Nations Development Program (UNDP). (2001). Human Development Report 2001. Making New Technologies Work or Human Development. Oxford University Press, New York, http://www.undp.org.
14. Vaziri, J. (1978). Economics of Education. by: M. Borhan, Tehran: Tehran Univercity Publishers. [In Persian]
15. World Bank. (2008). Measuring knowledge in the worlds economies, knowledge for development, World bank institute. The World Bank's Knowledge Assessment Methodology. available at: www.worldbank.org/kam.
16. World Bank. (2012). Knowledge Assessment Metodology (KAM), World bank institute. available at: www.worldbank.org/kam.
17. World Bank. (2017). World Development Indicators. Retrieved from http://www.worldbank.org/data/onlinedatabases.html.
18. World Bank. (2019). Knowledge Assessment Methodology (KAM), World bank institute. available at: www.worldbank.org/kam.
19. Zahlan, A. B., & Rosemarie Said Zahlan. Eds. (1996). Technology Transfer and Change in the Arab World. Oxford: Pergamon Press.
20. Zeyaei, S., Amirzadeh, S., Samrah, Kh., & Naroei, H. (2018) "The effect of knowledge-based economy on the added value of Iran's agricultural sector."
21. Zhang, C., & Liu, C. (2015). The impact of ICT industry on CO2 emissions: A regional analysis in China. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 44, 12-19. [DOI:10.1016/j.rser.2014.12.011]
22. Zhang, J., Chang, Y., Zhang, L., & Li, D. (2018). Do technological innovations promote urban green development?-A spatial econometric analysis of 105 cities in China. Journal of Cleaner Production, 182, 395-403. [DOI:10.1016/j.jclepro.2018.02.067]
23. Zhang, L., Wang, Z., Zhou, W., Yang, X., Zhao, S., & Li, Q. (2022). GOSAT mapping of global greenhouse gas in 2020 and 2021. Atmosphere, 13(11), 1814. [DOI:10.3390/atmos13111814]
24. Zhu, Y., Wang, Z., Yang, J., & Zhu, L. (2020). Does renewable energy technological innovation control China's air pollution? A spatial analysis. Journal of Cleaner Production, 250, 119515. [DOI:10.1016/j.jclepro.2019.119515]
25. Zhu, Z., & Huang, F. (2012). The Effect of R&D Investment on Firms' Financial Performance: Evidence from the Chinese Listed IT Firms. Modern Economy, 3, 915-919 [DOI:10.4236/me.2012.38114]

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به اقتصاد و امنیت غذایی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Economy and Food Security

Designed & Developed by : Yektaweb