Economy and Food Security

fa اثر متغیرهای کلان اقتصادی و محیط زیستی بر امنیت غذایی در کشورهای عضو کنفرانس اسلامی The effect of macroeconomic and environmental variables on food security in the member countries of the Islamic Conference سیاست گزاری و مدیریت بازار محصولات کشاورزی و منابع طبیعی پژوهشي Research مقدمه و هدف: امنیت غذایی به عنوان یکی از مهم‌ترین ابعاد توسعه اقتصادی و اجتماعی، نقش اساسی در ارتقای رفاه جوامع و دستیابی به اهداف توسعه پایدار ایفا می‌کند. دسترسی پایدار به غذای کافی، سالم و مغذی از جمله حقوق اساسی انسان‌ها محسوب می‌شود و تأمین آن همواره در کانون توجه سیاست‌گذاران قرار داشته است. در دهه‌های اخیر، رشد سریع جمعیت، گسترش شهرنشینی، تغییرات اقلیمی، نوسانات اقتصادی و افزایش فشار بر منابع طبیعی، چالش‌های متعددی را برای تأمین امنیت غذایی به وجود آورده است. کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی نیز به دلیل تفاوت در ساختارهای اقتصادی، سطح توسعه، شرایط محیطی و وابستگی به بخش کشاورزی، با چالش‌های متفاوتی در زمینه امنیت غذایی مواجه هستند. ازاین‌رو، هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و ارزیابی اثر متغیرهای اقتصادی و زیست‌محیطی بر شاخص امنیت غذایی در کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی است. مواد و روش‌‌ها: برای دستیابی به اهداف پژوهش، از داده‌های پانلی 46 کشور عضو سازمان همکاری اسلامی در دوره زمانی 2005 تا 2020 استفاده شد. متغیر وابسته پژوهش شاخص امنیت غذایی بوده و متغیرهای توضیحی شامل تولید ناخالص داخلی، شاخص قیمت، انتشار دی‌اکسید کربن، میزان مصرف زیست‌توده، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و جمعیت شهری هستند. با توجه به وجود وابستگی مقطعی میان کشورهای مورد مطالعه، ابتدا پایایی متغیرها با استفاده از آزمون دیکی–فولر گسترش‌یافته مقطعی (CADF) مورد بررسی قرار گرفت. پس از اطمینان از ویژگی‌های آماری داده‌ها، روابط بین متغیرها با استفاده از روش حداقل مربعات تعمیم‌یافته انعطاف‌پذیر (FGLS) برآورد شد. یافته‌‌ها: نتایج برآورد مدل نشان داد که متغیرهای اقتصادی و محیطی منتخب اثرات متفاوتی بر امنیت غذایی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی دارند. یکی از مهم‌ترین یافته‌های پژوهش مربوط به اثر منفی جمعیت شهری بر امنیت غذایی است. بر اساس نتایج، افزایش یک درصدی جمعیت شهری موجب کاهش حدود 0.08 درصدی شاخص امنیت غذایی و تولید مواد غذایی می‌شود. این یافته بیانگر آن است که گسترش شهرنشینی در کشورهای مورد مطالعه، با کاهش نیروی کار فعال در بخش کشاورزی و تغییر کاربری اراضی کشاورزی به مناطق مسکونی و صنعتی همراه بوده است. از سوی دیگر، الگوهای مصرف در مناطق شهری و گرایش بیشتر نیروی کار به فعالیت‌های صنعتی و خدماتی سبب کاهش مشارکت در فعالیت‌های کشاورزی می‌شود که این امر ظرفیت تولید مواد غذایی را محدود می‌کند. در خصوص انتشار دی‌اکسید کربن، نتایج نشان داد که این متغیر از نظر آماری اثر معناداری بر امنیت غذایی ندارد. این موضوع می‌تواند ناشی از تفاوت در سطح توسعه اقتصادی، ساختار تولید و میزان آسیب‌پذیری کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی در برابر پیامدهای زیست‌محیطی باشد. متغیر تولید ناخالص داخلی دارای اثر مثبت و معنادار بر شاخص امنیت غذایی است که نشان می‌دهد رشد اقتصادی از طریق افزایش درآمد، بهبود قدرت خرید خانوارها، توسعه زیرساخت‌های تولید و توزیع غذا و ارتقای سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی می‌تواند به بهبود وضعیت امنیت غذایی منجر شود. در مقابل، شاخص قیمت اثر منفی و معناداری بر امنیت غذایی دارد؛ به این معنا که افزایش سطح عمومی قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید خانوارها، دسترسی به مواد غذایی را محدود کرده و امنیت غذایی را تضعیف می‌کند. همچنین نتایج نشان داد مصرف زیست‌توده اثر منفی و معناداری بر امنیت غذایی دارد. این یافته بیانگر آن است که استفاده گسترده از محصولات کشاورزی برای تولید انرژی زیستی می‌تواند موجب تخصیص بخشی از منابع و اراضی کشاورزی به تولید سوخت به جای تولید مواد غذایی شود و در نتیجه ظرفیت تولید غذا را کاهش دهد. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی نیز اثر منفی و معناداری بر امنیت غذایی نشان داد. این نتیجه می‌تواند ناشی از تمرکز سرمایه‌گذاری‌ها در بخش‌های غیرکشاورزی یا خروج منابع از فعالیت‌های تولیدکننده مواد غذایی باشد که در نهایت تأثیر نامطلوبی بر امنیت غذایی برجای می‌گذارد. نتیجه‌‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که عوامل اقتصادی و محیطی نقش تعیین‌کننده‌ای در وضعیت امنیت غذایی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی دارند. اثر مثبت تولید ناخالص داخلی بر امنیت غذایی اهمیت رشد اقتصادی فراگیر و تقویت ظرفیت‌های تولیدی را برجسته می‌سازد. در مقابل، اثر منفی تورم بیانگر ضرورت اجرای سیاست‌های تثبیت اقتصادی و کنترل قیمت‌ها به منظور حفظ قدرت خرید خانوارها و افزایش دسترسی به مواد غذایی است. همچنین نتایج مربوط به شهرنشینی نشان می‌دهد که توسعه نامتوازن شهری می‌تواند تهدیدی برای امنیت غذایی باشد؛ بنابراین، اجرای سیاست‌هایی در جهت تقویت جمعیت و اشتغال روستایی، حمایت از فعالیت‌های کشاورزی، جلوگیری از تخریب و تغییر کاربری اراضی کشاورزی و ایجاد انگیزه برای ماندگاری نیروی کار در مناطق روستایی ضروری است. اعطای یارانه‌ها، تسهیلات مالی و برنامه‌های واگذاری زمین به خانوارهای روستایی می‌تواند در این زمینه مؤثر باشد. علاوه بر این، با وجود مزایای زیست‌توده و سوخت‌های زیستی در تأمین انرژی، استفاده گسترده از این منابع بدون در نظر گرفتن محدودیت‌های بخش کشاورزی ممکن است به کاهش تولید مواد غذایی منجر شود. ازاین‌رو، دولت‌ها باید از طریق سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین و افزایش بهره‌وری کشاورزی، تعادل مناسبی میان اهداف امنیت انرژی و امنیت غذایی برقرار کنند. در مجموع، نتایج پژوهش تأکید می‌کند که ارتقای امنیت غذایی در کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی نیازمند رویکردی جامع است که همزمان ابعاد اقتصادی، جمعیتی و زیست‌محیطی را در سیاست‌گذاری‌های توسعه‌ای مورد توجه قرار دهد.   Introduction and Objective: Food security is recognized as one of the most important dimensions of economic and social development, playing a fundamental role in improving societal welfare and achieving sustainable development goals. Sustainable access to sufficient, safe, and nutritious food is considered a basic human right and has consistently remained a key concern for policymakers. In recent decades, rapid population growth, urbanization, climate change, economic fluctuations, and increasing pressure on natural resources have created numerous challenges for ensuring food security. Member countries of the Organization of Islamic Cooperation (OIC) face diverse food security challenges due to differences in economic structures, levels of development, environmental conditions, and dependence on the agricultural sector. Therefore, the primary objective of this study is to identify and evaluate the effects of economic and environmental variables on the food security index in OIC member countries. Materials and Methods: To achieve the objectives of the study, panel data from 46 OIC member countries covering the period 2005–2020 were employed. The food security index was used as the dependent variable, while gross domestic product (GDP), price index, carbon dioxide (CO₂) emissions, biomass consumption, foreign direct investment (FDI), and urban population were considered explanatory variables. Given the existence of cross-sectional dependence among the countries under investigation, the stationarity properties of the variables were first examined using the Cross-Sectionally Augmented Dickey–Fuller (CADF) test. After confirming the statistical properties of the data, the relationships among the variables were estimated using the Flexible Generalized Least Squares (FGLS) approach. Findings: The estimation results revealed that the selected economic and environmental variables exert heterogeneous effects on food security across OIC member countries. One of the most important findings of the study is the negative impact of urban population growth on food security. According to the results, a 1% increase in the urban population leads to approximately a 0.08% decline in the food security index and food production. This finding suggests that urban expansion in the studied countries has been accompanied by a reduction in the agricultural labor force and the conversion of agricultural land into residential and industrial areas. Furthermore, urban consumption patterns and the increasing tendency of labor to engage in industrial and service-sector activities have reduced participation in agricultural production, thereby limiting food production capacity. Regarding carbon dioxide emissions, the results indicate that this variable does not have a statistically significant effect on food security. This may be attributed to differences in economic development, production structures, and the degree of vulnerability of OIC member countries to environmental impacts. Gross domestic product was found to have a positive and statistically significant effect on food security, implying that economic growth can improve food security through higher incomes, enhanced household purchasing power, improved food production and distribution infrastructure, and increased investment in the agricultural sector. In contrast, the price index exhibited a significant negative effect on food security, indicating that rising prices and declining purchasing power restrict access to food and weaken food security conditions. The results also showed that biomass consumption has a significant negative impact on food security. This finding suggests that the extensive use of agricultural products for bioenergy production may divert agricultural resources and land away from food production toward fuel production, thereby reducing food supply capacity. Foreign direct investment was likewise found to have a significant negative effect on food security. This outcome may reflect the concentration of investments in non-agricultural sectors or the diversion of resources away from food-producing activities, ultimately generating adverse consequences for food security. Conclusion: The findings of this study demonstrate that economic and environmental factors play a crucial role in determining food security conditions in OIC member countries. The positive effect of GDP highlights the importance of inclusive economic growth and the strengthening of productive capacities. Conversely, the negative impact of inflation underscores the necessity of implementing macroeconomic stabilization policies and price-control measures to preserve household purchasing power and improve access to food. Moreover, the results related to urbanization indicate that unbalanced urban development may pose a serious threat to food security. Therefore, policies aimed at strengthening rural populations and employment opportunities, supporting agricultural activities, preventing the degradation and conversion of agricultural land, and creating incentives for labor retention in rural areas are essential. Measures such as subsidies, financial assistance, and land-allocation programs for rural households can contribute significantly to these objectives. In addition, despite the benefits of biomass and biofuels as alternative energy sources, their large-scale utilization without considering agricultural constraints may reduce food production capacity. Consequently, governments should seek to establish an appropriate balance between energy security and food security through investments in advanced technologies and improvements in agricultural productivity. Overall, the results emphasize that enhancing food security in OIC member countries requires a comprehensive policy framework that simultaneously addresses economic, demographic, and environmental dimensions within development strategies. Keywords: Food Security, Gross Domestic Product, Foreign Investment, Carbon Dioxide Emissions, Renewable Energy   امنیت غذایی, تولیدناخالص داخلی, سرمایه‌گذاری خارجی, انتشار دی اکسید کربن , انرژی تجدیدپذیر 0 0 http://efs.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-127-3&slc_lang=fa&sid=1 Roghayeh Zahedian Tejeneki رقیه زاهدیان تجنکی rozahedian@gmail.com 10031947532846001130 10031947532846001130 Yes - - Maryam Delfan Azari مریم دلفان آذری rzahedian@alumni.ut.ac.ir 10031947532846001131 10031947532846001131 No - -