Economy and Food Security

fa تحلیل رفتار پذیرش بیمه قیمتی در میان شالیکاران شهرستان آمل Determinants of Price Insurance Adoption among Rice Farmers in Amol County, Iran بازار محصولات کشاورزی و منابع طبیعی General پژوهشي Research  مقدمه و هدف: بخش کشاورزی به دلیل وابستگی به شرایط طبیعی و بازار، همواره با انواع مختلفی از ریسک‌ها و عدم‌اطمینان‌ها مواجه است. در کنار مخاطرات تولیدی ناشی از خشکسالی، سیل، آفات، بیماری‌ها و تغییرات اقلیمی، نوسانات قیمت محصولات کشاورزی نیز یکی از مهم‌ترین عوامل بی‌ثباتی درآمد کشاورزان به شمار می‌رود. در سال‌های اخیر، افزایش نوسانات بازار و تغییرات سریع قیمت‌ها موجب کاهش امنیت اقتصادی بهره‌برداران شده است. در چنین شرایطی، استفاده از ابزارهای مدیریت ریسک برای کاهش آسیب‌پذیری کشاورزان و افزایش پایداری درآمد آنان ضروری است. بیمه قیمتی یکی از ابزارهای نوین مدیریت ریسک است که با تضمین حداقل قیمت محصول، زیان ناشی از کاهش قیمت بازار را جبران می‌کند. این ابزار می‌تواند در تثبیت درآمد کشاورزان، بهبود برنامه‌ریزی تولید و افزایش انگیزه سرمایه‌گذاری نقش مؤثری داشته باشد. با وجود توسعه بیمه‌های کشاورزی در ایران، بیمه قیمتی هنوز به‌طور گسترده مورد استفاده قرار نگرفته و اطلاعات محدودی درباره میزان پذیرش آن از سوی کشاورزان وجود دارد. از آنجا که موفقیت این برنامه به استقبال بهره‌برداران وابسته است، شناخت ترجیحات کشاورزان و عوامل مؤثر بر پذیرش آن اهمیت زیادی دارد. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه قیمتی در بین تولیدکنندگان برنج شهرستان آمل انجام شد تا زمینه طراحی قراردادهای بیمه‌ای متناسب با نیازها و ترجیحات کشاورزان فراهم شود. مواد و روش‌ها: این پژوهش از روش آزمون انتخاب برای سنجش ترجیحات کشاورزان استفاده کرد. در این روش، افراد از میان مجموعه‌ای از گزینه‌های فرضی انتخاب می‌کنند و از طریق تحلیل انتخاب‌ها، اهمیت نسبی ویژگی‌های مختلف برآورد می‌شود. مهم‌ترین ویژگی‌های بیمه قیمتی از طریق بررسی مطالعات پیشین، مشورت با کارشناسان و بررسی شرایط بازار برنج شناسایی شد. این ویژگی‌ها شامل حق بیمه و سقف پرداخت خسارت، مکان پایش قیمت، دوره پوشش بیمه و نحوه پرداخت حق بیمه بودند. برای هر ویژگی سطوح مختلفی تعریف و با استفاده از طراحی آماری مناسب، مجموعه‌ای از سناریوهای انتخابی تهیه شد. جامعه آماری شامل تولیدکنندگان برنج شهرستان آمل بود. حجم نمونه بر اساس رابطه جانسون و اورم حداقل 84 نفر تعیین شد، اما برای افزایش دقت نتایج، 91 پرسشنامه در سال 1404 تکمیل گردید. اطلاعات از طریق مصاحبه حضوری با کشاورزان جمع‌آوری و داده‌ها با استفاده از مدل لاجیت مختلط تحلیل شدند. این مدل امکان بررسی اثر ویژگی‌های بیمه قیمتی و همچنین ناهمگنی ترجیحات کشاورزان در انتخاب قراردادهای بیمه‌ای را فراهم می‌کند. یافته‌ها: نتایج آمار توصیفی نشان داد که میانگین سن کشاورزان نمونه حدود 50 سال و میانگین سابقه فعالیت کشاورزی نزدیک به 32 سال است. همچنین میانگین سطح زیرکشت حدود 12 هزار متر مربع و میانگین برداشت محصول بیش از 3 تن برآورد شد. این نتایج بیانگر وجود تنوع قابل توجه در ویژگی‌های فردی، اقتصادی و تولیدی کشاورزان است و نشان می‌دهد که بهره‌برداران مورد مطالعه از نظر شرایط تولید و منابع در اختیار، گروهی ناهمگن را تشکیل می‌دهند. نتایج مدل لاجیت مختلط نشان داد که ویژگی‌های مختلف قرارداد بیمه قیمتی تأثیر معناداری بر تصمیم کشاورزان دارند. متغیر مکان پایش قیمت دارای اثر مثبت و معنادار بود؛ به‌گونه‌ای که کشاورزان استفاده از بازارهای مرجع معتبر و شفاف را ترجیح می‌دهند. این موضوع نشان می‌دهد که اعتماد به سازوکار تعیین قیمت یکی از عوامل کلیدی در موفقیت برنامه‌های بیمه قیمتی است. همچنین دوره پوشش یک‌ماهه اثر منفی و معناداری بر مطلوبیت کشاورزان داشت که بیانگر ترجیح آنان به قراردادهای دارای دوره پوشش طولانی‌تر است. دوره‌های پوشش طولانی‌تر می‌توانند امنیت بیشتری برای کشاورزان ایجاد کرده و ریسک ناشی از نوسانات بازار را بهتر پوشش دهند. در میان شیوه‌های پرداخت حق بیمه، پرداخت نقدی همراه با تخفیف بیشترین مطلوبیت را برای پاسخ‌دهندگان ایجاد کرد و احتمال پذیرش بیمه را افزایش داد. در مقابل، برخی روش‌های اقساطی تأثیر معناداری بر انتخاب کشاورزان نداشتند. این یافته نشان می‌دهد که ارائه مشوق‌های مالی می‌تواند نقش مؤثری در افزایش مشارکت کشاورزان در برنامه‌های بیمه‌ای داشته باشد. نتایج همچنین نشان داد که سطح حق بیمه نقش تعیین‌کننده‌ای در پذیرش بیمه دارد؛ به‌طوری‌که افزایش هزینه بیمه موجب کاهش تمایل کشاورزان به مشارکت در این طرح می‌شود. بنابراین، تعیین نرخ‌های حق بیمه متناسب با توان مالی کشاورزان برای موفقیت این برنامه‌ها ضروری است. بررسی متغیرهای تعاملی نیز وجود ناهمگنی معنادار در ترجیحات کشاورزان را تأیید کرد. یافته‌ها نشان داد که سن، سطح زیرکشت و درآمد بر حساسیت افراد نسبت به حق بیمه اثرگذار هستند. کشاورزان مسن‌تر و بهره‌بردارانی که دارای اراضی بزرگ‌تر هستند، نسبت به افزایش حق بیمه حساسیت بیشتری نشان می‌دهند. این موضوع بیانگر آن است که طراحی یک الگوی واحد بیمه‌ای برای تمامی کشاورزان نمی‌تواند کارایی لازم را داشته باشد و لازم است تفاوت‌های فردی و اقتصادی بهره‌برداران در طراحی محصولات بیمه‌ای مورد توجه قرار گیرد. نتیجه‌گیری : نتایج پژوهش نشان داد که پذیرش بیمه قیمتی در میان تولیدکنندگان برنج به شدت تحت تأثیر ویژگی‌های قرارداد بیمه و خصوصیات فردی کشاورزان قرار دارد. مکان پایش قیمت، دوره پوشش بیمه، نحوه پرداخت حق بیمه و سطح حق بیمه از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده انتخاب کشاورزان هستند. همچنین وجود ناهمگنی در ترجیحات بهره‌برداران نشان می‌دهد که سیاست‌گذاران و شرکت‌های بیمه باید در طراحی محصولات بیمه‌ای به تفاوت‌های فردی، اقتصادی و تولیدی کشاورزان توجه ویژه داشته باشند. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود قراردادهای بیمه قیمتی با انعطاف‌پذیری بیشتر طراحی شوند، دوره‌های پوشش طولانی‌تر در نظر گرفته شود، از بازارهای مرجع معتبر برای پایش قیمت استفاده گردد و مشوق‌های مالی نظیر تخفیف در پرداخت نقدی حق بیمه ارائه شود. علاوه بر این، افزایش آگاهی کشاورزان نسبت به مزایا و کارکردهای بیمه قیمتی می‌تواند در گسترش پذیرش این ابزار نقش مهمی ایفا کند. اجرای چنین سیاست‌هایی می‌تواند موجب افزایش استقبال کشاورزان از بیمه قیمتی، کاهش آثار منفی نوسانات بازار، بهبود مدیریت ریسک و ارتقای پایداری اقتصادی بخش کشاورزی شود. Introduction and Objectives: The agricultural sector, due to its dependence on natural conditions and market dynamics, is constantly exposed to various risks and uncertainties. In addition to production-related risks arising from droughts, floods, pests, diseases, and climate change, fluctuations in agricultural product prices are among the most important factors contributing to farmers’ income instability. In recent years, increased market volatility and rapid price changes have reduced the economic security of agricultural producers. Under such circumstances, the use of risk management tools is essential to reduce farmers’ vulnerability and enhance income stability. Price insurance is one of the modern risk management instruments that compensates farmers for losses resulting from market price declines by guaranteeing a minimum product price. This instrument can play an important role in stabilizing farmers’ incomes, improving production planning, and encouraging investment in agricultural activities. Despite the development of agricultural insurance schemes in Iran, price insurance has not yet been widely adopted, and limited information is available regarding its acceptance among farmers. Since the success of such programs largely depends on farmers’ participation, understanding their preferences and the factors influencing adoption is of great importance. Therefore, the present study aimed to investigate the factors affecting the adoption of price insurance among rice producers in Amol County in order to provide a basis for designing insurance contracts that better reflect farmers’ needs and preferences. Materials and Methods: This study employed the Choice Experiment (CE) approach to evaluate farmers’ preferences. In this method, respondents choose among a set of hypothetical alternatives, and the relative importance of different attributes can be estimated through the analysis of their choices. The main attributes of price insurance were identified through a review of previous studies, consultation with agricultural insurance experts, and an assessment of rice market conditions. The selected attributes included insurance premium and compensation level, price monitoring location, insurance coverage period, and premium payment method. Several levels were defined for each attribute, and a set of choice scenarios was generated using an appropriate experimental design. The statistical population consisted of rice producers in Amol County. Based on the Johnson and Orme rule, the minimum sample size was determined to be 84 respondents. However, to improve the reliability of the results, 91 questionnaires were completed in 2025. Data were collected through face-to-face interviews with farmers and analyzed using the Mixed Logit Model. This model allows the estimation of the effects of insurance attributes while accounting for heterogeneity in farmers’ preferences and decision-making behavior regarding insurance contracts. Results: The descriptive statistics showed that the average age of the sampled farmers was approximately 50 years, while the average farming experience was nearly 32 years. In addition, the average cultivated area was about 12,000 square meters, and average rice production exceeded 3 tons. These findings indicate substantial diversity in the demographic, economic, and production characteristics of the respondents and confirm the heterogeneous nature of the farming population. The results of the Mixed Logit Model revealed that various attributes of the price insurance contract had significant effects on farmers’ decisions. The price monitoring location had a positive and statistically significant effect, indicating that farmers preferred reliable and transparent reference markets. This finding suggests that confidence in the price determination mechanism is a key factor in the success of price insurance programs. Furthermore, a one-month coverage period had a negative and significant effect on farmers’ utility, indicating a preference for contracts with longer coverage periods. Longer coverage periods provide greater security and more effective protection against market price fluctuations. Among the premium payment options, discounted cash payment generated the highest utility for respondents and significantly increased the likelihood of insurance adoption. In contrast, some installment payment options did not have a significant effect on farmers’ choices. This finding implies that financial incentives can play an important role in encouraging participation in insurance programs. The results also showed that the insurance premium level was a critical determinant of adoption. Higher premium costs reduced farmers’ willingness to participate, highlighting the importance of setting premium rates that are compatible with farmers’ financial capacities. The interaction effects confirmed the existence of significant heterogeneity in farmers’ preferences. The findings indicated that age, cultivated area, and income significantly influenced sensitivity to insurance premiums. Older farmers and those operating larger farms were more sensitive to premium increases. This suggests that a uniform insurance design may not effectively meet the needs of all farmers and that individual and economic differences should be considered when designing insurance products. Conclusion: The results of this study demonstrated that the adoption of price insurance among rice producers is strongly influenced by both insurance contract attributes and farmers’ individual characteristics. Price monitoring location, insurance coverage period, premium payment method, and premium level were identified as the most important determinants of farmers’ choices. Furthermore, the existence of heterogeneous preferences among farmers indicates that policymakers and insurance providers should pay particular attention to individual, economic, and production-related differences when designing insurance products. Accordingly, it is recommended that price insurance contracts be designed with greater flexibility, longer coverage periods, reliable price monitoring systems, and financial incentives such as discounts for cash premium payments. In addition, increasing farmers’ awareness of the benefits and functions of price insurance can contribute significantly to the wider adoption of this instrument. The implementation of such policies can enhance farmers’ participation in price insurance programs, reduce the adverse effects of market volatility, improve risk management, and promote the economic sustainability of the agricultural sector.   آزمون انتخاب, پذیرش بیمه, ترجیحات کشاورزان, مدیریت ریسک, مدل لاجیت مختلط . Choice Experiment, Mixed Logit Model, Risk Management, Insurance Adoption, Farmers’ Preferences, Price Insurance. 0 0 http://efs.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-153-2&slc_lang=fa&sid=1 Mobina Yousefpour مبینا یوسف پور myousefpour79@gmail.com 10031947532846001152 10031947532846001152 No Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری Mahsa Taslimi مهسا تسلیمی m.taslimi@agri-peri.ac.ir 10031947532846001153 10031947532846001153 Yes Institute of Planning Research, Agricultural Economics and Rural Development موسسه پژوهشهای برنامه ریزی اقتصادکشاورزی و توسعه روستایی